SYSTEMA URINARIA – İDRAR SİSTEMİ - SİDİK SİSTEMİ

İdrar Sistemi (Systema Urinaria) Nedir?

İdrar sistemi, vücudun iç ortam dengesini (Homeostasis) korumak amacıyla kanda çözünmüş minerallerin ve suyun atılımını veya tutulmasını sağlayan hayati bir sistemdir. Bu sistem, su ve mineral dengesini düzenlemenin yanı sıra, üre gibi metabolik artıkların ve toksik maddelerin vücuttan uzaklaştırılmasında kritik rol oynar.

İdrar sistemi; idrar üreten bir çift böbrek ile idrarı ileten üreterler, sidik kesesi (mesane) ve üretradan oluşur. Böbrekler bu süreçte filtrasyon (süzme), resorpsiyon (geri emme) ve ekskresyon (salgılama) fonksiyonlarını yerine getirir.

1. Böbrekler (Renes): Vücudun Filtreleme Merkezi

Böbrekler, günde yaklaşık 1700 litre kanı süzerek 2 - 2,5 litre idrar oluşturdukları için Organa Uropoetica (idrar üreten organ) olarak adlandırılır. Karın arka duvarında, omurganın iki yanında ve retroperitoneal (periton arkası) konumda bulunurlar.

Böbreklerin Anatomik Yapısı ve Konumu

• Konum: Sağ böbrek T12-L3, sol böbrek ise T11-L2 vertebra düzeyindedir.
• Boyut ve Ağırlık: Yetişkinlerde ortalama 130-150 gram ağırlığında olup 12 x 6 x 3 cm boyutlarındadır.
• Hilus Renale: Böbreğin iç kenarında damar ve sinirlerin giriş-çıkış yaptığı yarıktır. Burada yapılar önden arkaya; V. renalis, A. renalis ve Ureter şeklinde sıralanır.

Böbreği Saran Koruyucu Katmanlar

Böbrekler dıştan içe üç katmanlı bir doku ile korunur:

1. Capsula Fibrosa: Genişleme yeteneği az olan en içteki sağlam fibröz katman.
2. Capsula Adiposa: Darbelere karşı koruma sağlayan orta yağ katmanı.
3. Tunica Fibrosa (Fascia Renalis): Böbreği normal pozisyonunda tutan en dış katman.

Böbreğin İç Yapısı

Böbrek kesitinde dıştan içe üç ana bölge görülür:

• Cortex Renalis: Dış katmandır. Corpusculum renale (böbrek cisimcikleri) ve kıvrımlı borucukları içerir.
• Medulla Renalis: İç katmandır. 8-18 adet Malpighi piramitlerini içerir. Burada idrar konsantre edilir.
• Pelvis Renalis: İdrarın toplandığı huni şeklindeki bölümdür; calix (kaliks) adı verilen küçük ve büyük odacıklardan oluşur.

Böbreklerin Kanlanması ve Segmentleri

Böbrekler, kalp debisinin %20-25'ini kullanır. Kan, Aorta abdominalis'ten ayrılan A. renalis yoluyla gelir. Böbrekler 5 ana segmentten oluşur:

• Segmentum superius
• Segmentum inferius
• Segmentum anterius superius
• Segmentum anterius inferius
• Segmentum posterius

2. Üreterler: İdrar Taşıyıcı Yollar

Üreterler, idrarı böbrekten mesaneye taşıyan 25-30 cm uzunluğunda kaslı borulardır. Üç doğal darlığa sahiptirler ve böbrek taşları en çok en dar yer olan Pars intramuralis (duvar içi bölüm) bölgesinde takılır.

3. Sidik Kesesi (Vesica Urinaria - Mesane)

Mesane, idrarın depolandığı 300-500 ml hacimli, kaslı ve içi boş bir organdır. Symphysis pubis'in arkasında yer alır. Kadınlarda uterusun, erkeklerde prostatın komşuluğundadır.

Mesanenin Yapısı ve İşeme Fonksiyonu

Mesane duvarındaki M. detrusor vesicae adı verilen üç katmanlı düz kas yapısı, kasıldığında idrarın dışarı atılmasını sağlar. Parasempatik uyarı bu kası kasarken, iç sifinkteri gevşeterek mictio (işeme) olayını gerçekleştirir.

4. Üretra: İdrarın Vücut Dışına Atılması

İdrarın mesaneden dışarı atıldığı son yoldur. Kadın ve erkek anatomisinde belirgin farklar gösterir:

• Urethra Feminina (Kadın): Yaklaşık 3-4 cm uzunluğundadır, sadece idrar geçişi sağlar.
• Urethra Masculina (Erkek): Yaklaşık 20 cm uzunluğundadır. Hem idrar hem de ejekulat (sperm) geçişi için kullanılır. Pars prostatica, Pars membranacea ve Pars spongiosa olmak üzere üç bölümden oluşur.

Klinik Notlar ve Önemli Bilgiler

Üretra Yaralanmaları: Perine bölgesindeki yırtılmalarda idrar, fasiya yapışma yerleri nedeniyle karın ön duvarına, skrotuma ve penise yayılabilir ancak anal bölgeye geçmez.

İskiorektal Apseler: Fossa ischiorectialis bölgesindeki yağ dokusu enfeksiyonlara açıktır. Bu apseler anal kanala veya rektuma fistülize olabilir, şiddetli ağrı ve dolgunluk hissi yaratır.

---

Hazırlayan: Uzman Dr. Ali AYYILDIZ – Veteriner Hekim – İnsan Anatomisi Uzmanı Dr. (Ph.D.)