Suçluluk Psikolojisinde Bir Etken: Günahlarımın Cezasını Çekiyorum

Travma Sonrası Psikolojik Süreçler ve İçsel Hesaplaşma

Bireyler, yaşadıkları travmatik olayları anlamlandırırken sıklıkla dini inanışlarının ve geçmiş yaşantılarının etkisinde kalırlar. Mağdur, yaşadığı felaketin temel sebebini geçmişte işlediği kötü amellere dayandırarak travmayı bu perspektiften değerlendirebilir. Bu bakış açısı, kişinin geçmişteki birçok davranışını yeniden hatırlamasına ve başına gelen olumsuzlukların kaynağını bu eylemlerde aramasına yol açar.

Dini Değerler ve Cezalandırılma İnancı

Mağdurun felaketi travmayla bağdaştırmasının bir diğer önemli gerekçesi, geçmişte dini konularda zihnine gelen olumsuz düşüncelerin bugünkü yaşantısını şekillendirdiği fikridir. Birçok insanın aklına dini değerlerle ilgili istemsiz ve kontrol dışı düşüncelerin gelebileceği gerçeği, mağdur tarafından genellikle göz ardı edilir. Kişi, elinde olmayan bu düşünceler nedeniyle ilahi bir ceza çektiğine inanarak suçluluk duygusunu derinleştirir.

Aile Yapısının Suçluluk Duygusu Üzerindeki Rolü

Kişinin yetiştiği aile ortamı, travmaya verilen tepkilerin niteliğini doğrudan etkiler. Özellikle şu özelliklere sahip ailelerde büyüyen bireyler, trajedileri hak ettiklerine daha kolay inanırlar:

• "Herkes ektiğini biçer" düşüncesinin sıkça vurgulanması,
• En küçük kurallardan uzaklaşmanın dahi cezalandırılması,
• Katı ahlaki ve dini öğretilerin baskın olması.

Bu tür bir disiplinle yetişen kimseler, kendilerini suçlayacak somut bir neden bulamasalar dahi öz-itham sürecini sürdürmeye devam ederler.

Travma Kaynaklı Anksiyete ve Fobi Gelişimi

Olanlardan kendini sorumlu tutma düşüncesi, bireyde genelleşmiş anksiyete bozukluğuna yol açabilmektedir. Kişi, gelecekte başına kötü bir şey geleceğine dair o kadar yoğun bir kaygı yaşar ki, bu durum hayatın birçok alanında kaçınma davranışlarına neden olur. Travmatik yaşantı sonrası yapılan iç hesaplaşmalar, yeni olumsuzlukların hedefi olma korkusunu tetikler.

Birden fazla travmatik olaya maruz kalan kişilerde bu tepkilerin oluşma olasılığı daha yüksektir. Yeni bir felaketle karşılaşacağını düşünen bireyler; bu durumu tetikleyeceğini varsaydıkları yer, kişi veya durumlardan uzak durarak çeşitli fobiler geliştirebilirler.

Kontrol Algısının Yıkılması ve Güven Kaybı

Travma sonrası uzun vadeli psikolojik semptomların temelinde, kişinin kendi geleceği ve kaderi üzerinde mutlak kontrolü olduğu varsayımı yatar. Travma, bireyin "başıma kötü bir şey gelmez" şeklindeki temel varoluşsal inancını ters yüz eder. Bu yıkım, kişiyi hayatta her an zarar görebileceği ve yok olabileceği gerçeğiyle yüzleştirir.

Özellikle kötülük görülen kişinin tanıdık biri olması durumunda, mağdurda hiç kimseye güvenmemesi gerektiğine dair kalıcı bir kabul oluşur. Bu durum, bireyin sosyal ve psikolojik dünyasında derin sarsıntılara yol açar.

Yrd. Doç. Dr. Klinik Psikolog Ercüment DOĞAN