Stoma

Stoma Nedir? Genel Tanımı ve Özellikleri

Stoma, Yunanca kökenli bir kelime olup "ağız" veya "açıklık" anlamına gelmektedir. Tıbbi bir terim olarak ise iç organların karın duvarına ağızlaştırılması işlemi sonucunda oluşturulan yapay açıklığı ifade eder. Literatürde ostomi olarak da adlandırılan bu uygulama, vücut atıklarının dışarı atılmasını veya hastanın beslenmesini sağlamak amacıyla gerçekleştirilir.

Stoma uygulamaları, işlemin yapıldığı bölgeye ve organa göre farklı isimler almaktadır. İsimlendirme kuralı olarak, ilgili organ adının sonuna "-ostomi" eki getirilir. Günümüzde cerrahi müdahalelerde en sık karşılaşılan türler arasında kolostomi ve ileostomi yer almaktadır.

Stoma Ameliyatı ve Uygulama Amaçları

Stoma ameliyatı, çeşitli hastalıkların tedavisinde, semptomların hafifletilmesinde veya hayati fonksiyonların devam ettirilmesinde başvurulan kritik bir cerrahi yöntemdir. Bu prosedür sırasında iç organlar, karın duvarında açılan bir boşluk aracılığıyla dışarıya ağızlaştırılır. Genellikle sindirim sistemi ve boşaltım sistemi hastalıklarında tercih edilen bir tedavi yoludur.

Stomalar, hastanın durumuna ve hastalığın seyrine göre iki ana grupta incelenir:

• Geçici Stomalar: Stoma açılmasını gerektiren tıbbi durum veya semptomlar ortadan kalktıktan sonra cerrahi olarak kapatılan açıklıklardır.
• Kalıcı Stomalar: Hastalığın doğası gereği geri dönüşü olmayan durumlarda, hastanın yaşamı boyunca kullanması gereken açıklıklardır.

Önemli bir yapısal özellik olarak, stoma bölgesinde sinir uçları bulunmaz ancak bölge kan damarları yönünden oldukça zengindir. Bu durum, hastanın stoma bölgesinde herhangi bir ağrı veya acı hissetmemesini sağlar.

Stoma Türleri Nelerdir?

Sindirim ve üriner sistemle ilgili rahatsızlıklarda uygulanan başlıca stoma türleri şunlardır:

• Kolostomi: Kalın bağırsağın karın duvarına ağızlaştırılması işlemidir.
• İleostomi: İnce bağırsağın karın duvarına ağızlaştırılmasıdır. Genellikle kalın bağırsağın veya rektumun işlevini yitirdiği durumlarda uygulanır.
• Ürostomi: İdrar yollarının karın duvarında açılan bir boşlukla dışarıya bağlanmasıdır.
• Trakeostomi: Soluk borusunda açıklık oluşturma işlemidir. Acil durumlarda hava yolu açmak için yapılan geçici işleme ise trakeotomi denir.
• Gastrostomi: Ağız yoluyla beslenemeyen hastalar için midenin karın duvarına ağızlaştırılması işlemidir.

Stoma Hangi Durumlarda Uygulanır?

Stoma uygulaması, çok geniş bir yelpazedeki hastalıkların tedavisinde bir zorunluluk haline gelebilir. Bu durumlar aşağıda maddeler halinde sunulmuştur:

• Kolon kanseri ve rektum tümörleri,
• Crohn hastalığı ve Ülseratif kolit gibi kronik bağırsak hastalıkları,
• Kalın bağırsak tıkanmaları ve bağırsak travmaları,
• Hirschsprung hastalığı ve doğumsal anomaliler,
• Gaz veya gaita tutamama problemleri,
• Ailesel adenomatöz polipozis (FAP) hastalığı,
• İdrar kesesi, prostat tümörleri ve jinekolojik kanserler,
• Vajinal veya üretrovajinal fistüller,
• İdrar tutamama sorunları.

Profesyonel Stoma Bakımı Nasıl Yapılır?

Stoma bakımı, ameliyat sonrası dönemde oluşabilecek komplikasyonları önlemek ve hastanın yaşam kalitesini artırmak için hayati önem taşır. Bakım süreci, belirli hijyenik basamakların titizlikle takip edilmesini gerektirir. Eğer hasta stoma torbası kullanıyorsa, bu torbanın temizliği de bakımın bir parçasıdır.

Stoma Bakımında İzlenmesi Gereken Adımlar

1. Hazırlık: İşleme başlamadan önce eller yıkanmalı ve tüm malzemeler ulaşılabilir bir alana yerleştirilmelidir. Temas öncesinde mutlaka eldiven giyilmelidir.
2. Pozisyon: Hastaya en uygun pozisyon verilir. Kendi bakımını yapan bireyler ayakta veya uzanarak işlemi gerçekleştirebilir.
3. Çıkarma İşlemi: Önce stoma torbası, ardından adaptör yukarıdan aşağıya doğru nazikçe çekilerek deriden ayrılır. Adaptör çevresini ılık suyla nemlendirmek işlemi kolaylaştırır.
4. Temizlik: Stoma çevresi, sabun ve ılık suyla ıslatılmış gazlı bezle temizlenmeli ve ardından mutlaka kurulanmalıdır.
5. Ölçüm ve Kesim: Ölçüm cetveli ile stoma çapı belirlenir. Adaptör, stoma çapından 2 mm daha büyük kesilmelidir. Çok dar kesimler stomaya zarar verirken, çok geniş kesimler sızıntıya yol açar.
6. Uygulama: Kesilen adaptörün iç kısmına sızıntıyı önlemek için bariyer görevi gören pasta sürülür ve cilde hafifçe bastırılarak yapıştırılır.
7. Torba Yerleşimi: Stoma torbası aşağıdan yukarıya doğru dairesel hareketlerle takılır. Boşaltmalı torbalarda klipsin kapalı olduğu kontrol edilmelidir.

Dikkat Edilmesi Gereken Önemli Hususlar

Adaptörün çok sık değiştirilmesi ciltte tahrişe neden olabileceği için belirtilen sürelere uyulması uzmanlar tarafından tavsiye edilmektedir.