Şaşılık!
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Şaşılık (Strabismus) Nedir?
Şaşılık (strabismus), her iki göz ekseninin paralelliğinin bozulması durumudur. Gözlerin birbiriyle uyumlu hareket edememesi sonucunda ortaya çıkan bu durum, hem estetik hem de fonksiyonel görme sorunlarına yol açabilir. Sağlıklı bir görüşte her iki göz aynı noktaya odaklanırken, şaşılıkta gözlerden biri farklı bir yöne kaymaktadır.
Bebeklerde Yalancı Şaşılık ve Nedenleri
Bebeklerde şaşılık olup olmadığı ebeveynler tarafından sıkça sorulan bir sorudur. Yalancı şaşılık tanısı, ancak kapsamlı bir şaşılık muayenesi sonucunda gerçek bir kayma saptanmadığında konulabilir. Bu durum genellikle göz yapısındaki anatomik özelliklerden kaynaklanan yanıltıcı bir görünümdür.
Yalancı içe şaşılık nedenleri arasında şunlar yer alır:
- Bebeklerde basık burun kökü
- Epikantüs (göz iç kenarındaki cilt katlantısı)
- Göz bebekleri arasındaki mesafenin dar olması
- Gözlerin derinde yerleşimi
Buna karşın, göz bebekleri arasındaki mesafenin geniş olması veya ekzoftalmus (gözün öne doğru çıkık olması) gibi durumlar ise yalancı dışa şaşılık görünümüne neden olabilir.
Şaşılığın Nedenleri Nelerdir?
Şaşılığın oluşmasında tek bir nedenden bahsetmek mümkün değildir. Sorunlu hamilelik dönemi, doğumda yaşanan problemler, çocuğun genel gelişimi ve geçirdiği hastalıklar şaşılığa yol açabilir. Ayrıca şaşılıkta genetik yatkınlık önemli bir faktördür; ailesinde göz kayması öyküsü olan çocuklarda risk daha yüksektir.
Çocukluk döneminde, özellikle 2 yaşından sonra görülen şaşılıkların temel nedeni genellikle göz bozukluklarıdır. Şaşılığa yatkınlığı olan çocuklarda; ateşli hastalıklar veya travmalar (düşme, ameliyatlar, kazalar) kaymanın tetikleyici unsuru olabilir.
Göz kaslarının hareket merkezi beyindedir. Bu nedenle sinirlerde oluşan felçler de gözde kaymalara sebebiyet verir. Kafa travmaları, hipertansiyon, şeker hastalığı ve ileri yaş faktörü göze gelen sinirlerde felç oluşturabilir. Bu durumlarda tedavi, felcin kalıcı olup olmamasına göre planlanır.
Şaşılık Belirtileri Nelerdir?
Şaşılık, fiziksel kaymanın yanı sıra birçok farklı belirtiyle kendini gösterebilir. Özellikle çocuklarda tek gözün sürekli kayması, o gözde görme azlığının işareti olabileceği için kritik önem taşır. Yaygın belirtiler şunlardır:
- Gözde paralelliğin kaybolması
- Göz sulanması ve ağrı
- Baş ağrısı ve çift görme
- Üç boyutlu görüntü algısının kaybolması
- Bulanık görme
- Baş veya yüzün bir yana dönük tutulması
Şaşılık Çeşitleri
Şaşılık, gözün kayma yönüne göre farklı isimler alır. Aşağıdaki tabloda temel şaşılık türleri belirtilmiştir:
| Şaşılık Türü | Tıbbi Adı | Kayma Yönü |
|---|---|---|
| İçe Şaşılık | Ezotropya | Gözün içe (buruna) doğru kayması |
| Dışa Şaşılık | Ekzotropya | Gözün dışa (kulağa) doğru kayması |
| Yukarıya Şaşılık | Hipertropya | Gözün yukarı doğru kayması |
| Aşağıya Şaşılık | Hipotropya | Gözün aşağı doğru kayması |
Erişkinlerde Şaşılık ve Gizli Şaşılık
Erişkin yaşlarda ortaya çıkan şaşılıklar genellikle travma, diyabet, kalp-damar hastalıkları, enfeksiyonlar veya tümörler gibi ikincil nedenlere bağlıdır. Bu durumda öncelikle kaymaya yol açan temel hastalık tedavi edilmelidir. Çift görme şikâyetinin eşlik ettiği bu vakalarda, belirli bir süreçten sonra cerrahi müdahale gerekebilir.
Gizli şaşılık ise ülkemizde sık rastlanan, ancak sadece bir göz kapatıldığında ortaya çıkan bir durumdur. Her iki göz açıkken beyin, birleştirici mekanizma sayesinde gözleri paralel tutar. Ancak gözlerden biri kapatıldığında bu mekanizma devre dışı kalır ve kapatılan gözde kayma meydana gelir.
Şaşılık Tedavi Yöntemleri
Şaşılık tedavisi, kaymanın nedenine ve hastanın durumuna göre kişiye özel olarak planlanır. Erken tanı, göz tembelliği riskini önlemek ve 3 boyutlu görmeyi korumak adına hayati önem taşır.
- Gözlük Kullanımı: Kırma kusuruna bağlı oluşan şaşılıklarda, gözlük kullanımı kaymayı tamamen düzeltebilir.
- Kapama Tedavisi: Gözde tembellik (ambliyopi) mevcutsa, zayıf gözü çalıştırmak amacıyla uygulanır.
- Ortoptik Tedavi: Her iki gözle görme yeteneğini ve derinlik hissini artırmak için yapılan fiziksel egzersizlerdir. Araba kullanma ve spor gibi aktivitelerde başarıyı artırır.
- Cerrahi Müdahale: Doğuştan gelen kaymalar genellikle 6 ay - 1 yaş arasında ameliyat gerektirir. Gözlükle düzelmeyen kaymalarda da cerrahiye başvurulur.
Şaşılık ameliyatları temel olarak göz küresindeki kasların kuvvetini artırma, azaltma veya yerini değiştirme esasına dayanır. Şüphe duyulan her durumda, vakit kaybetmeden bir şaşılık uzmanı göz hekimine başvurulmalıdır.
