Sağlıklı Beslenme Takıntısı : ORTOREKSİYA
- Sağlıklı beslenme çabasının yaşam kalitesini düşürmesi ve sosyal hayatı kısıtlamasıyla ortaya çıkan Ortoreksiya Nervoza, zayıflama amacından ziyade besin saflığına odaklanan bir yeme bozukluğudur.
- Bu bozukluğun temelinde genellikle hayatın kontrolünü sağlama ihtiyacı ve yaşanan sarsıcı olaylar yatarken, kişi sağlıklı yeme kurallarına uymadığında yoğun suçluluk hissetmektedir.
- Ortoreksiya Nervoza tedavisinde hatalı düşünce kalıplarını değiştirmeye yönelik bilişsel davranışçı teknikler ve altta yatan psikolojik nedenleri inceleyen dinamik yaklaşımlar kullanılmaktadır.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Sağlıklı Beslenme ve Ortoreksiya Nervoza Ayrımı
Sağlıklı bir yaşam sürmek amacıyla düzenli spor yapmak, organik beslenmek, sebze ve meyveleri mevsimine uygun tüketmek ve bol su içmek her bireyin hayatında olması gereken olumlu davranışlardır. Ürün etiketlerini titizlikle okumak, doğal ürünleri yerinden temin etmek veya dışarıda yemek yerine evden yemek taşımak başlangıçta son derece sağlıklı alışkanlıklar olarak kabul edilir. Ancak bu durumun aşırı bir boyuta ulaşması, kişiyi Ortoreksiya Nervoza olarak tanımlanan yeme bozukluğu grubuna dahil edebilir.
Ortoreksiya Nervoza, tıp literatüründe Obezite, Anoreksiya Nervoza, Bulimia Nervoza ve Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu gibi kategorilerin yanına eklenen yeni bir yeme bozukluğu türüdür. Her ne kadar bir takıntı hastalığı gibi görünse de uzmanlar bu rahatsızlığı obsesyonlar içerisinde değil, doğrudan yeme bozukluğu çerçevesinde değerlendirmektedir.
Sağlıklı Beslenme Ne Zaman Bir Bozukluk Olarak Tanımlanır?
Sağlıklı beslenme odaklı bir yaşamın ne zaman patolojik bir boyuta ulaştığını anlamak için belirli kriterler mevcuttur. Eğer sağlıklı yeme çabası kişinin yaşam kalitesini düşürüyor ve sosyal hayatını kısıtlıyorsa, bu durum bir bozukluk olarak kabul edilir.
Ortoreksiya Nervoza belirtileri şunlardır:
- Günün 3 saatinden fazlasını sürekli yemek üzerine düşünerek geçirmek.
- Yemeklerin lezzetinden ziyade sadece sağlık üzerindeki faydasına odaklanmak.
- Beslenme alışkanlıkları nedeniyle sosyal ortamlardan ve arkadaş çevresinden uzaklaşmak.
- Diğer insanların beslenme tercihlerini küçümseyen bir tavır sergilemek.
- Günler, hatta haftalar öncesinden katı beslenme planları hazırlamak.
- Sağlıklı yeme kurallarına uyulduğunda aşırı bir iyi hissetme ve kontrol duygusu yaşamak.
- Sağlıksız kabul edilen bir besin tüketildiğinde yoğun suçluluk hissetmek.
- Sürekli olarak internette besin içerikleri üzerine derin araştırmalar yapmak.
Ortoreksiya Nervoza ve Diğer Yeme Bozuklukları Arasındaki Farklar
Ortoreksik bireyleri, Anoreksiya veya Bulimia hastalarından ayıran en temel fark zayıf olma çabasının olmamasıdır. Bu kişilerde temel motivasyon beden görüntüsü değil, tamamen sağlıklı olma düşüncesidir. Kendilerine karşı son derece katı kuralları olan bu bireyler, kendi koydukları sınırların dışına çıktıklarında kendilerini berbat hissederler. Kişinin öz saygısı, yeme düzenini ne kadar kontrol edebildiğiyle doğrudan ilişkilidir.
| Özellik | Ortoreksiya Nervoza | Anoreksiya/Bulimia |
|---|---|---|
| Temel Odak | Besinin kalitesi ve saflığı | Besinin miktarı ve kalori değeri |
| Hedef | Sağlıklı ve temiz beslenmek | Zayıf olmak ve kilo kaybı |
| Motivasyon | Sağlık ve kontrol | Beden imajı ve dış görünüş |
Psikolojik Nedenler ve Tetikleyici Unsurlar
Bu bozukluğun temelinde genellikle kişinin hayatında yaşadığı önemli ve sarsıcı olaylar yatmaktadır. Boşanma, yeni bir ülkeye taşınma, ani bir kayıp, taciz geçmişi veya iş hayatındaki köklü değişimler (yeni iş kurma veya işten çıkarılma) bu süreci tetikleyebilir. Birey, hayatındaki belirsizlikleri yönetemediğinde, bir yerden hayatı kontrol etme ihtiyacı ile tükettiği besinleri aşırı şekilde denetlemeye başlar.
Bu kontrol mekanizması bir noktadan sonra başkasının yaptığı yemeği yiyememe ve ürün içeriğinden %100 emin olamama durumuna dönüşür. Bu durum kişiyi sosyal bir içe kapanmaya sürükleyebilir ve detaylara o kadar odaklanılır ki kişi hiçbir şey yiyemeyecek hale gelebilir.
Tedavi Yöntemleri ve Uzman Desteği
Sağlıklı yeme takıntısı yaşayan bireylerin vakit kaybetmeden yeme bozuklukları alanında uzman bir terapist ile iş birliği yapması hayati önem taşır. Tedavi sürecinde şu yaklaşımlar ön plana çıkmaktadır:
- Bilişsel ve Davranışçı Teknikler: Hatalı düşünce kalıplarını değiştirmeye yönelik planlar oluşturulur.
- Dinamik Yaklaşım: Yeme bozukluklarının altında yatan derin psikolojik nedenleri inceleyen önemli bir ekoldür.
Eğer siz de beslenme alışkanlıklarınızın bir diyetten öteye geçtiğini, "herkes yanlış, bir tek ben doğruyum" düşüncesinin size zarar vermeye başladığını hissediyorsanız, profesyonel bir yardım almanız önerilir.
Uzm. Klinik Psikolog Sinem ÖZER
