Psikotik Bozuklukların Tedavisinde Psikologların Yeri

Ruh Sağlığı Alanında Uzmanlıklar: Psikiyatrist ve Psikolog Ayrımı

Ruh sağlığı disiplininde psikolog ve psikiyatrist rolleri, işlevsellikleri bakımından uzun yıllardır değerlendirilen temel konulardır. Psikiyatrist, zihinsel ve duygulanım bozukluklarının tanısı, tedavisi ve önlenmesi süreçlerinde uzmanlaşmış bir tıp doktoru olarak tanımlanmaktadır. Türk Psikologlar Derneği’ne göre ise psikolog, üniversitelerin psikoloji bölümlerinden en az dört yıllık lisans eğitimi alarak mezun olan kişidir.

Psikologlar, bireyin yalnızca normal davranışlarını değil; kendisiyle veya çevresiyle olan ilişkilerini etkileyen anormal davranışları da bilimsel bir çerçevede incelemektedir. Psikolojinin çalışma sahası oldukça geniştir ve şu alt alanları kapsamaktadır:

• Eğitim Psikolojisi
• Spor Psikolojisi
• Çevre Psikolojisi
• Sosyal Psikoloji
• Adli Psikoloji
• Gelişim Psikolojisi

Klinik Psikolog Olma Şartları ve Sağlık Alanındaki Rolü

Bir psikoloğun sağlık alanında yetkinlik kazanabilmesi için Sağlık Bakanlığı tarafından onaylı lisanslı klinik psikolog unvanına sahip olması gerekmektedir. Bu unvanın kazanılması, üç yıllık süpervizyon eşliğinde uygulama yapılmasını zorunlu kılar. Klinik psikologlar; lisans eğitiminin ardından klinik psikoloji yüksek lisans veya doktora programlarını tamamlayarak gözlem, görüşme ve tanı koyma becerilerini geliştirmiş uzmanlardır.

Klinik psikologlar, gelişimsel problemleri ve davranış bozukluklarını tanıma, kişilik yapısını analiz etme ve bireysel veya grup psikoterapilerini yürütme yetkinliğine sahiptir. Klinik ortamlarda, ruhsal hastalıkların teşhis ve tedavi süreçlerinde psikiyatri hekimleri ile birlikte tıbbi ekibin ayrılmaz bir parçası olarak görev yaparlar.

Psikoz Nedir? Gerçeklik Algısındaki Bozulma

Geçmişte fiziksel ve ruhsal süreçlerin etkileşimiyle ortaya çıkan değişimleri ifade eden psikoz kavramı, günümüzde daha spesifik bir çerçevede ele alınmaktadır. DSM (Mental Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı) ve ICD (Uluslararası Hastalık Sınıflandırması) listelerinde psikoz, tek başına bir tanı olmanın ötesinde, birçok farklı psikiyatrik rahatsızlığa eşlik eden belirtiler bütünü olarak tanımlanır.

Özünde psikoz, halüsinasyonlar ve hezeyanların etkisiyle bireyin gerçeklik algısının bozulması durumudur. Bu süreci yaşayan bireyler ve aileleri; umutsuzluk, çaresizlik ve şok gibi yoğun duygularla karşı karşıya kalabilirler. Günümüzde hakim olan görüş, tedavinin sadece ilaç ve stabilizasyon aşamasından ibaret olduğu yönünde olsa da, hayata adaptasyon süreci bu aşamalardan sonra kritik bir önem kazanmaktadır.

Psikotik Bozukluklarda Tedavi Yaklaşımları ve Psikoterapi

Psikoz tedavisinde antipsikotik ilaç kullanımı temel bir taş olsa da, bu tedavinin ruhsal-toplumsal programlarla desteklenmemesi etkinliği sınırlandırmaktadır. Psikoterapi, bireyin düşünce, duygu ve davranışlarında meydana gelen bozulmalara karşı ilaç tedavisine eşlik eden bilimsel bir değişim sürecidir. Bu süreçte hedeflenen sonuçların; net, bilinir ve ölçülebilir olması esastır.

Psikososyal Yaklaşımların Tarihsel Gelişimi

Psikoz tedavisindeki yaklaşımlar zaman içerisinde evrilmiştir. 1960’lı yıllara kadar psikodinamik terapiler ön plandayken, sonrasında destekleyici tedaviler yaygınlaşmıştır. Günümüzde ise özellikle dirençli sanrı sistemlerinin tedavisinde Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) en etkili yöntemlerden biri olarak kabul edilmektedir. BDT’nin grup terapisi şeklinde uygulanabilmesi, kliniklerde zaman tasarrufu ve verimlilik sağlamaktadır.

Sonuç: Psikologların Tedavi Sürecindeki Koruyucu Rolü

Psikotik bozuklukların yönetiminde psikologların rolü hayati bir öneme sahiptir. Psikologlar, hem hastaya hem de aileye sağladıkları psikolojik destek ile anksiyete ve çaresizlik duygularına karşı koruyucu bir kalkan görevi üstlenirler. İlaç tedavisinin tek başına yeterli kalmadığı durumlarda, uygun psikoterapi yöntemleriyle tedavi sürecine bütüncül bir katkı sağlarlar.

KAYNAKÇA

• Aktürk, H. (2019, Aralık) Ruh Sağlığı Hizmetlerine Yeni Bir Yaklaşım Olarak Transdisipliner Çalışma Modeli, Ankara Üniversitesi.
• Dereboy, Ç. ve ark. (2017) Psikoterapi: Ruh Sağlığı Hizmetlerinin Üç Maymunu mu?, Arch Neuropsychiatry.
• Gökçen, C. ve ark. (2013) Çocukluk Çağı Psikiyatrik Hastalıkları ve Uzmanlar Hakkında Halkın Bilgi ve Tutumları, Nöropsikiyatri Arşivi.
• Pekçetin, M. (2019, Aralık) Psikoz Hastalarıyla Psikososyal Destek Grup Çalışması, Maltepe Üniversitesi.
• Savaş, H. A. ve ark. (2006) Psikiyatri ve Psikoloji ile İlişkili Bilgi ve Tutumlar, Anadolu Psikiyatri Dergisi.
• Sevi M. ve Sütcü T. (2012) Psikotik Bozukluklarda BDT - Sistematik Bir Gözden Geçirme, Türk Psikiyatri Dergisi.
• Şahin H., N. (2006) Türkiye’de Klinik Psikoloji: Sorunlar ve Öngörüler, Türk Psikoloji Bülteni.