Obsesif kompulsif bozukluk (okb) belirtileri

Obsesif kompulsif bozukluk (okb) belirtileri

Takıntı-zorlantı bozukluğu olarak da adlandırılan obsesif kompulsif bozukluk; kişinin tekrarlayıcı, rahatsız edici, kaygı verici, utandırıcı, korkutucu düşünceler, şüpheler, mantık dışı isteklerle mücadele ettiği; tüm bu olumsuzlukları kontrol edebilmek için, sıkıntısını bir nebze de olsa azaltmak için tekrarlayıcı bazı davranışları veya zihinsel uğraşları yerine getirdiği bir psikiyatrik bozukluktur. Obsesif kompulsif bozukluk, genellikle hem saplantı hem de kişinin kendini zorlamasını içerir. Ancak, sadece obsesyon semptomları olması da mümkündür. Obsesif kompulsif bozukluk hastalarında takıntıların ve zorlamaların aşırı olduğu kolaylıkla fark edebilir. Obsesif kompulsif bozukluktaki önü alınamayan istenmediği halde akla kendiliğinden gelen takıntılar ve zorlantılar (tekrarlayıcı davranışlar) kişinin yaşam kalitesini olumsuz yönde etkiler, söz konusu rahatsızlık kişinin sosyal çevreyle olan ilişkilerini sekteye uğratabilir, eğitim ve iş yaşamları bu rahatsızlıkla beraber olumsuz yönde etkilenebilir.

Obsesif kompulsif bozukluk hastaları takıntılı düşünceleri olduğunda endişelerini kontrol etmeye yardımcı olacak kurallar veya ritüeller oluşturabilir. Fakat kontrol etme çabaları genellikle düzeltmeyi amaçladıkları sorunla gerçekçi bir şekilde ilişkili değildir.

Obsesif kompulsif bozukluk kendini tekrarlayan bir hastalık türüdür. Obsesif kompulsif bozukluk istenmeyen düşünceler, sürekli müdahil olma, sıkıntı veya endişe veren dürtülerdir. Bu hastalığa sahip kişiler kendilerini zorlayarak tüm düşüncelerini görmezden gelmeye veya onlardan kurtulmaya çalışabilir. Fakat hasta bu tip saplantılardan kurtulmaya çalışırken daha da zorlanabilir.

Obsesif kompulsif bozukluk genellikle gençlik veya erken yetişkinlik yıllarında başlar. Semptomlar yavaş yavaş başlayarak tüm yaşam boyunca değişim gösterebilir.

Obsesif kompulsif bozukluk belirtileri kişinin çok fazla stres altında kaldığında daha da kötüleşir. Genellikle yaşam boyu sürmeyen bir hastalık olarak kabul edilen obsesif kompulsif bozukluk hafif ila orta şiddette semptomlara sahip olabilir.

Obsesif kompulsif bozukluğun belirtileri toplumsal ve kültürel açıdan farklılık gösterebilir. Sık görülen obsesif kompulsif bozukluk belirtileri;  obsesyon ve kompulsiyon olarak ayrı ayrı değerlendirilir:

OKB hastalığı çok farklı belirtiler gösterebilir. Obsesif kompulsif bozukluk rahatsızlığına sahip olan kişilerin  kendisini sıkıntıya sokan düşünceler olarak tanımlanabilen obsesyonun yaygın görülen belirtileri şu şekilde sıralanabilir: 

En Yaygın Obsesyon Belirtileri

Aşırı kuşku ve sürekli güven ihtiyacı

Simetrik olma, düzenlilik ve kusursuzluk dürtüsü

Günahkâr düşünmekten korkmak

Kendisini veya sevdiklerinin zarar görmesine ait düşüncelere kapılmak

Aşırı temiz olma hissi

Sosyal açıdan kabul edilmez bir davranışta bulunmaktan ya da rezil olmaktan korkmak

Hata yapmaktan korkmak

Mükemmelliyetçilik, mükemmel olma gerginliği-stresi, abartılı biçimde düzen merakı, simetri takıntısı, kusursuzluk ihtiyacı

Nesneler düzenli olmadığında strese girmek

Başkasına isteyerek veya yanlışlıkla zarar vermekten korkmak

Pislik ya da mikrop bulaşmasından, kirlenmekten korkmak

Cinsel veya dinsel konuları düşünmekten korkmak

Obsesyonun neden olduğu sıkıntılı durumdan kurtulmak için kişi, farklı davranışlarda bulunur. Bu davranışlardan bazıları şunlardır:

En Yaygın Kompülsiyon Belirtileri

El sıkışmamak, kapı tokmağını tutmamak 

Tekrar tekrar, defalarca ellerini yıkamak, duş almak isteğinin olması

Değeri olmayan nesneleri toplama ve biriktirmek

Kilitlendiklerinden emin olmak için kapıları tekrar tekrar kontrol etmek

Başkalarının dokunduğu nesnelere dokunamamak

Yapılacak işleri belirli bir sayıda ve belirli sıraya sokarak yapmak

Belirli cümleleri, kelimeleri ya da duaları tekrarlamak

Rahatsız edici, akıldan çıkmayan ve uykuyu bölen görüntülere, kelimelere ya da düşüncelere takılmak

Yemeklerini belirli bir sıraya göre tüketmek

Bir duayı, kelimeyi veya ifadeyi içten içe tekrarlamak

Evdeki eşyaları ya da kişisel eşyalarını belirli bir biçimde düzenlemek

Günlük rutin işleri yaparken yüksek sesli ya da içinden sürekli sayı sayma isteği

Kilit, ocak, ütü, elektrik gibi kapanması gerekli olan eşyaları sürekli kontrol etme ihtiyacı duymak

Giysilerine pis bir madde bulaşmış olabileceği kaygısından dolayı bunları sık sık değiştirmek

Sıkıntıların, problemlerin artacağından endişe edilen durumlardan ve yerlerden kaçınmak

Tıbbi açıdan bu şekildeki düşünce ve davranışların hastalık sayılabilmesi için günlük işlevlerimizi etkileyecek, kısıtlayacak, bozacak kadar şiddetli ve yoğun olmalıdır.

Başkalarınca gereksiz görülen eşyaların ‘bir gün lazım olur’ düşüncesiyle biriktirildiği ve atılmadığı biçiminde bir davranış bozukluğu olarak nitelendirilen ‘istifleme hastalığı’ ayrı bir bozukluk olarak tanımlansa da obsesif kompulsif bozukluk ile bağlantısı vardır. ‘İstifleme hastalığı’ obsesif kompulsif bozukluğun bir görünümü olduğu gibi, OKB depresyon ve kaygı bozukluğu ile bir arada da görülebilir.

Her Takıntılı Düşünce ya da Tekrarlayan Davranış OKB Belirtisi Değildir

Yukarıdaki örnekleri okuduğunuzda aklınızdan “temiz, tertipli ve düzenli olmanın; güvenlik amacı ile kapıları, pencereleri kontrol etmenin ne zararı var, bunlar hastalık mı sayılmalı?” şeklinde düşünceler geçebilir. Elbette bu davranışları günlük yaşamımızda yapıyoruz ve hastalık olarak sayılmamalıdır. Ancak tıbbi açıdan bu şekildeki düşünce ve davranışların hastalık sayılabilmesi için günlük işlevlerimizi etkileyecek, kısıtlayacak, bozacak kadar şiddetli ve yoğun olmalıdır. Örneğin, bir ev kadınının temiz ve düzenli olması doğal olarak hastalık sayılmaz ama hemen hemen her gün, günün her saatinde temizlik yapıyor, her gün çamaşır yıkıyor ve bu davranışları nedeni ile de çocuklarına onları sağlıklı bir biçimde yetiştirebilmek için yeterli zamanı ayıramıyorsa hastalık olarak değerlendirilebilmelidir. Bir kişinin otomobilinin camlarının kapalı, kapılarının kilitli olduğundan emin olması güvenlik nedeni ile garip karşılanmayabilir ama evinden tekrar tekrar çıkarak ya da yolda geriye dönerek cam ve kapıları kontrol etmesi dikkat edilmesi gereken bir durumdur.

Çok düzenli olmak, temizliğe diğer insanlara göre biraz daha önem vermek, güvende hissetmek için birkaç defa kapıyı kontrol etmek ya da yukarda saydığımız belirti ve özelliklerden bir kaçına sahip olmak, birine OKB tanısı koymak için yeterli değildir.

OKB li bireyin davranışları hayatını yaşamasına engel olmaya başlamıştır. Normal bir birey evden çıkmadan önce ocağı ya da fırını 2-3 kez kontrol ederken OKB ‘li birey bu davranışı o kadar çok yapar ki sonunda evden çıkmaktan vazgeçecek noktaya gelebilir.

OKB’li birey endişelerini görmezden gelemez, görmezden gelmeye çalışmak ona acı verir ve ciddi bir gerginlik hissi yaşar. Evden çıkarken kontrol etmediği herhangi bir şey için ağlama nöbetleri yaşayabilir.

Kendinizde OKB Olduğundan Şüpheleniyorsanız Ne Yapmalısınız?

Kişinin kendindeki bazı düşünce ve davranışların bir ruhsal hastalığın belirtileri olabileceğine karar vermesi çoğu kez güçtür. Kaygı ve davranışlarınızın OKB’den kaynaklı olduğunu düşünüyorsanız yapacağınız en iyi şey bir psikoloğa başvurmaktır.  “OKB’li miyim?” şüphesinden kurtulmak için bir psikologla birlikte kaygı ve davranışlarınızın incelenmesi gerekir. Ardından şüpheler artıyorsa uygun tedavi için yönlendirme talep edebilirsiniz.

Siz ya da sevdiklerinizde gerçeği yansıtan bir OKB şüphesi var ise yardım almak için harekete geçin. Doğru destek ve düzenli terapotik çalışma ile OKB'den kurtulmak ya da belirtileri en aza indirmek mümkün.

Dünyada bir çok uzman OKB'nin en çok tedavi edilebilen ruhsal hastalıklardan biri olduğunu düşünüyor. 

Bu makale 1 Haziran 2021 tarihinde güncellendi. 0 kez okundu.

Yazar

Gaziantep'te psikolog mesleğimi yürütmekteyim, 2012 yılında Mersin Üniversitesi  (Devlet) Psikoloji Bölümünden mezun olduktan sonra Gaziantepte psikolog olarak çalışma hayatıma başladım. Geride bıraktığım 9 yılda binlerce görüşme(seans) ve yüzlerce seminer(eğitim) gerçekleştirdim. Danışanlarım ile çok keyifli bir şekilde iç dünyalarına seyahat ediyoruz. Sevgili Danışan seninle de bu seyahati yapmaktan keyif duyarım.

Instagram: @psikologgokhanbingol

Psk. Gökhan Bingöl
Psk. Gökhan Bingöl
Gaziantep - Psikoloji
Facebook Twitter Instagram Youtube