Polikistik over sendromu (pcos) ve oluşumu
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Polikistik Over Sendromu (PCOS) Nedir?
Polikistik over sendromu (PCOS), kadınlarda en sık karşılaşılan yumurtlama problemlerinden biridir. Toplumdaki her 5 kadından birinde görülebilen bu durum, hormonal dengesizlikler ve üreme sağlığını etkileyen karmaşık bir süreçtir. Kadınların üreme sağlığını korumaları adına her yıl düzenli olarak jinekolojik muayene yaptırmaları büyük önem taşımaktadır.
Genellikle 30 yaş altı kadınlarda teşhis edilen PCOS; adet düzensizliği, kısırlık, tüylenme artışı, obezite ve kan şekeri düzensizlikleri ile karakterize bir hastalıktır. Temelinde, yumurtalıklarda çok sayıda küçük yumurta kistinin bulunması yatar.
Polikistik Over Sendromu Oluşum Mekanizması
Sağlıklı bir kadın vücudunda bulunan iki yumurtalık, her adet döneminde döllenmeye uygun bir adet olgun yumurta geliştirir. Bu gelişim süreci, follikül adı verilen içi sıvı dolu keseciklerde tamamlanır. Ancak Polikistik Over Sendromu'nda süreç farklı işlemektedir.
PCOS oluşum sürecinin özellikleri şunlardır:
- Birçok yumurta aynı anda olgunlaşmaya çalışır ancak başarılı olamaz.
- Çok sayıda yumurta bulunmasına rağmen, hiçbiri döllenme yeteneği kazanacak kadar gelişemez.
- Ultrason muayenesinde yumurtalıklar, içerisinde gelişmemiş yumurtaların bulunduğu çok sayıda küçük kesecik (kist) şeklinde izlenir.
Özellikle düzensiz adet gören, tüylenmede artış yaşayan ve normal kilonun üzerinde olan kadınlarda bu sendromdan şüphelenilmeli; gerekli tetkiklerle durum netleştirilmelidir.
PCOS Tanı Kriterleri ve Yöntemleri
Polikistik over sendromu tanısı; klinik muayene bulguları, laboratuvar tetkikleri ve ultrasonografik inceleme kombinasyonu ile konur. Tanı sürecinde en sık kullanılan kriterler aşağıda tabloda belirtilmiştir:
| Tanı Kriterleri | Açıklama ve Belirtiler |
|---|---|
| Hormonal Değişimler | Kanda erkeklik hormonlarının yükselmesi |
| Fiziksel Belirtiler | Kıllanma, sivilce ve ciltte yağlanma |
| Adet Düzeni | Seyrek adet görme veya seyrek yumurtlama |
| Kilo Durumu | Şişmanlık (Vücut Kitle İndeksi - BMI > 25) |
| İnsülin Direnci | Açlık kan şekeri / Açlık İnsülini oranının 4.5'ten küçük olması |
| Görüntüleme | Ultrasonda çok sayıda küçük kistin görülmesi |
| Üreme Sağlığı | Kısırlık (İnfertilite) |
En değerli tanı yöntemlerinden biri olan transvajinal ultrasonografi incelemesinde, yumurtalıkların dış kısmında, kapsül altında inci taneleri gibi dizilmiş kistler görülür. Bu kistler sadece birkaç milimetre çapındadır; ancak yumurtlama gerçekleşemediği için sayıları zamanla artabilir.
Polikistik Over Sendromu Tedavi Süreci
Tedavi planlamasında ilk adım, hastaların bir diyetisyen eşliğinde ideal kilolarına ulaşmalarını sağlamaktır. Kilo kaybı ve tıbbi tedavi sayesinde adet düzeni sağlanabilmekte ve bazen gebelik kendiliğinden oluşabilmektedir.
Tedavi aşamaları şu şekilde ilerler:
- İnsülin Direnci Kontrolü: Gerekli durumlarda insülin direncini kırmak için metformin içerikli ilaçlar kullanılabilir.
- Yumurtlama Tedavisi: Kilo kaybına rağmen adet düzensizliği sürüyorsa, yumurtlamayı uyaran ilaçlar ve hormon iğneleri uygulanır.
- Aşılama ve Takip: Gelişen yumurtalar takip edilerek normal ilişki veya aşılama yöntemi ile gebelik planlanır.
- Tüp Bebek: 3-4 kez denenen aşılama yönteminden sonuç alınamazsa tüp bebek tedavisine geçilmesi önerilir.
Tedavi Sonrası Takip ve Risk Yönetimi
PCOS tanısı almış kadınların gebelik sonrasında da jinekolojik takipleri bırakmamaları gerekir. Bu hastalarda ileri yaşlarda başta şeker hastalığı olmak üzere çeşitli sağlık sorunları gelişme riski bulunmaktadır. Bu riskleri minimize etmek için aşırı kilo alımı engellenmeli ve uzman kontrolünde düzenli adet döngüsü sürdürülmelidir.
