Panik atak nedir? Panik bozukluğu nedir?
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Panik Atak Nedir?
Panik, korkuyla karışık yoğun endişe, telaş ve kaygı halidir. Panik atak (PA) ise anksiyetenin en yoğun yaşandığı durum olarak tanımlanır. Bu atakların süresi değişkenlik göstermekle birlikte genellikle 20-30 dakika sürer. Ataklar haftada birkaç kez, günün herhangi bir saatinde ortaya çıkabilir; uykuda gerçekleştiğinde kişiyi uyandırabilir ve tekrar uykuya dalmayı güçleştirebilir.
Panik Bozukluk Tanısı ve Belirtileri
Panik Bozukluk (PB), tekrarlayıcı panik ataklarla seyreden bir psikiyatrik rahatsızlıktır. Bir duruma panik bozukluk tanısı konulabilmesi için atakların fiziksel bir hastalıkla, madde kullanımıyla veya yoksunlukla ilişkili olmaması gerekir. Ataklar genellikle beklenmedik bir anda, kendiliğinden ortaya çıkar ve tekrarlayıcı niteliktedir.
Panik Atak Belirtileri Nelerdir?
Panik atak belirtileri ani başlar, 5-10 dakika içinde zirveye ulaşır ve ardından hızla kaybolur. Bir atağın panik atak olarak nitelendirilmesi için aşağıdaki belirtilerden en az 1/3'ünün veya daha fazlasının görülmesi gerekir:
- Çarpıntı, taşikardi ve kalp atışlarının hızlanması
- Terleme, titreme ve sarsılma
- Nefes darlığı, boğuluyor gibi olma veya soluğun kesilmesi
- Göğüs ağrısı ve göğüste sıkıntı hissi
- Bulantı veya karın bölgesinde huzursuzluk
- Baş dönmesi, sersemlik veya bayılacak gibi olma
- Kontrolünü kaybetme veya çıldırma korkusu
- Ölüm korkusu
- Vücutta uyuşma veya karıncalanma hissi
- Üşüme, ürperme veya ateş basması
- Derealizasyon (dış dünyanın değiştiği hissi) veya depersonalizasyon (bedenine yabancılaşma)
Beklenti Anksiyetesi ve Agorafobi
Ataklar sırasında hastalar yoğun bir ölüm, kalp krizi geçirme veya kontrolü yitirme korkusu yaşarlar. Ataklar arasındaki dönemde ise en az bir ay boyunca "yeni bir atak geçirme" kaygısı (beklenti anksiyetesi) görülür. Bu durum, kişinin sosyal ve iş yaşamında kısıtlamalara gitmesine neden olur.
Agorafobi, yardım almanın veya kaçmanın zor olabileceği yerlerden uzak durma eğilimidir. Agorafobik bireylerde şu davranışlar sık görülür:
- Evde yalnız kalamama veya tek başına dışarı çıkamama
- Kalabalık ortamlara girememe ve sırada bekleyememe
- Köprü, tünel ve alt geçitleri kullanamama
- Toplu taşıma araçlarıyla yolculuk yapmaktan kaçınma
Panik Bozukluğun Nedenleri (Etyoloji)
Panik bozukluğun kökeninde biyolojik, genetik ve psikolojik faktörler yatmaktadır. Yapılan araştırmalar şu bulguları ortaya koymuştur:
| Faktör Grubu | Açıklama |
|---|---|
| Biyolojik Faktörler | Serotonin, norepinefrin ve GABA işlevlerinde düzensizlik; otonom sinir sisteminde artmış sempatik tonus. |
| Nörolojik Bulgular | Amigdala ve hipokampusta zayıf GABA iletimi; sağ temporal lopta kortikal atrofi riski. |
| Genetik Yatkınlık | Ailesel yüklülük belirgindir; 1, 3, 9, 11, 13, 18 ve 22. kromozomlarla ilgili veriler mevcuttur. |
| Psikolojik Ekoller | Bilişsel-davranışçı ekol klasik koşullanmayı; psikoanalitik ekol ise çocukluk travmalarını ve başarısız savunma mekanizmalarını vurgular. |
Ayırıcı Tanı ve Gerekli Tetkikler
Panik bozukluk tanısı konulmadan önce genel tıbbi durumlar dışlanmalıdır. Bu amaçla aşağıdaki incelemelerin yapılması önerilir:
- Fiziksel Muayene ve Öykü: Endokrin, kardiyovasküler ve solunum sistemi hastalıklarının dışlanması.
- Laboratuvar Testleri: Tam kan sayımı, tam biyokimya, tiroit hormonu düzeyleri ve EKG.
- İleri Tetkikler: Gerekli hallerde mitral kapak prolapsusu için ekokardiyografi.
Sosyal fobi, özgül fobiler ve OKB gibi durumlarda da ataklar görülebilir; ancak bu rahatsızlıklarda ataklar belirli bir tetikleyiciye bağlıdır, PB'deki gibi kendiliğinden oluşmaz.
Tedavi Yöntemleri
Panik bozukluk tedavisinde ilaç tedavisi ve psikoterapi yöntemleri birlikte veya ayrı ayrı uygulanabilir. Tedavi sürecinde dikkat edilmesi gerekenler şunlardır:
- Psiko-eğitim: Hastaya bu durumun tedavi edilebilir olduğu ve toplumda yaygın görüldüğü anlatılmalıdır.
- Yaşam Tarzı Değişikliği: Alkol, çay, kahve ve kolalı içecek tüketimi minimize edilmelidir.
- Bilişsel Teknikler: Atakların fiziksel sağlığa zarar vermediği, ölümcül olmadığı bilimsel verilerle izah edilmelidir.
- Davranışçı Ödevler: Agorafobik kaçınmaları azaltmak için kademeli ev ödevleri verilmelidir.
- Egzersizler: Solunum ve gevşeme egzersizleri öğretilmelidir.
Epidemiyoloji: Kimlerde Görülür?
Panik bozukluğun yaşam boyu görülme sıklığı %2-4 arasındadır. Genellikle 20'li yaşların sonlarında başlar. Kadınlarda erkeklere oranla 3 kat daha fazla görülürken, erkeklerde başlangıç yaşı daha erkendir. Ayrıca, agorafobik PB olan kişilerin birinci derece akrabalarında agorafobi görülme oranı %20'dir.
