Özgüven nedir
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Özgüven Kavramı ve Ruh Sağlığı Üzerindeki Etkisi
Psikolojik semptom sorgulamaları sırasında hastaların büyük bir çoğunluğu, tanıları ne olursa olsun düşük özgüven sorunundan bahsetmektedir. Özgüven, bireyin kendisine yönelik olumlu duygular geliştirmesi sonucunda kendisini iyi hissetmesi, kendisiyle ve çevresiyle barışık olması durumudur. Soyut bir kavram olan özgüven; yüreklilik, cesaret ve kişinin kendine güvenme duygusu olarak tanımlanır. Bu duygu; koşullara, konuma ve gelişmelere bağlı olarak yüksek veya düşük şekilde değişkenlik gösterebilir.
Benlik Kavramı ve Özgüvenin Bileşenleri
Bireyin özgüveni, benlik kavramı ile doğrudan ilişkilidir. Bu ilişkiyi anlamak için şu üç temel tanımı bilmek gerekir:
- Benlik: Bireyin "Ben neyim?" sorusuna verdiği cevaptır.
- İdeal Benlik: Kişinin olmayı istediği benliktir.
- Özsaygı: Mevcut benlik ile ideal benlik arasındaki farka ilişkin hissedilen duygulardır.
Psikolog Gael Lindenfield’e göre özgüven; iç güven ve dış güven olmak üzere iki ana kategoriye ayrılmaktadır.
İç Güven ve Dış Güven Arasındaki Farklar
| Güven Türü | Tanımı | Temel Unsurları |
|---|---|---|
| İç Güven | Bireyin kendisinden memnun ve barışık olmasıdır. | Kendini sevme, kendini tanıma, hedef koyma, olumlu düşünme. |
| Dış Güven | Bireyin çevresine karşı sergilediği emin tavırlardır. | İletişim becerileri, duyguları kontrol edebilme. |
Çocukluk Döneminde Özgüvenin Oluşumu
Özgüvenin temelleri, doğumla başlayan ve bir yaşına kadar süren temel güven duygusu evresinde atılır. Bu dönemde verilen sevgi ve ilginin tutarlı, yeterli ve devamlı olması kritik bir rol oynar. Bebeğin, bakım veren kişiye (genellikle anne) güvenmesi, kendisini değerli bir varlık olarak algılamasını sağlar.
İki yaşından itibaren çocuk, çevresini keşfetme ve denetim kazanma eğilimi gösterir. 3-6 yaş arasındaki oyun dönemi ise özgürlük ve yaratıcılığın geliştiği, toplumsal ilişkilerin öğrenildiği evredir. Bu dönemde arkadaşlık ilişkilerinden mahrum kalan çocuklarda, ilerleyen yıllarda çekingenlik ve güvensizlik görülebilir.
Psikolojik Kuramlar Işığında Özgüven
Dünyaca ünlü psikologlar özgüven kavramını farklı açılardan ele almıştır:
- Erik Erikson: Anne-çocuk ilişkisindeki süreklilik ve tutarlılığın temel güven duygusunun özünü oluşturduğunu savunur.
- Alfred Adler: Çocuğun güçsüzlük durumundan çıkıp hedeflerine ulaşma başarısının özgüveni şekillendirdiğini belirtir.
- Abraham Maslow: İhtiyaçlar hiyerarşisinde "değer ve saygı" ihtiyacının karşılanmasının, bireyin kendini yeterli hissetmesi için zorunlu olduğunu vurgular.
- Erich Fromm: Kendini sevmenin her türlü sevginin ön koşulu olduğunu ve özgüvenle eş anlamlı olduğunu ifade eder.
Özgüven Gelişimini Etkileyen Temel Faktörler
1. Anne ve Baba Tutumları
Ebeveynlerin eğitim anlayışı ve disiplin yöntemleri, çocuğun özgüven düzeyini belirleyen en önemli unsurdur.
- Demokratik Tutum: Sevgi ve hoşgörünün hakim olduğu bu ortamda yetişen çocuklar, sorumluluk alabilen ve kendini gerçekleştirmeye istekli bireyler olur.
- Aşırı Koruyucu Tutum: Çocuğun her işinin ebeveyn tarafından yapılması, bireyin pasif ve bağımlı bir kişilik geliştirmesine yol açar.
- Otoriter Tutum: Ceza ve baskının olduğu ailelerde çocuk, çekingen ve düşük özgüvenli bir yapıya bürünür.
2. Boşanma ve Aile Yapısı
Ebeveyn kaybı veya boşanma süreci, ailenin bütünlüğünü sarsarak çocuğun güvensizlik duygularını artırabilir. Özellikle baba yoksunluğu, çocuğun içine kapanık ve utangaç bir karakter geliştirmesine neden olabilir.
3. Sorumluluk ve Başarı
Çocuğa yaşına uygun sorumluluklar verilmesi, otonomi kazanmasını sağlar. Başarı ise bir gereksinimdir; ancak özgüveni yerinde olan bireyler, başarısızlığı bir yıkım olarak değil, bir öğrenme fırsatı olarak görürler.
4. Okul ve Akademik Özgüven
Öğretmenlerin tutumu, öğrencinin kendisini değerli hissetmesinde büyük pay sahibidir. Akademik özgüveni yüksek ve düşük çocuklar arasındaki farklar şu şekildedir:
- Yüksek Özgüvenli Çocuklar: Meraklıdır, mücadeleyi sever, hatalardan ders çıkarır ve eleştiriye açıktır.
- Düşük Özgüvenli Çocuklar: Başarısızlıktan korkar, kaçınma stratejileri geliştirir ve eleştiriye karşı aşırı duyarlıdır.
Sonuç
Özgüven; eğitimden sosyal ilişkilere, mesleki gelişimden cinsel kimliğe kadar yaşamın her alanını etkiler. Küçük yaştan itibaren desteklenen özgüven, bireyin yaşamı boyunca kendisini rahatça ifade edebilmesine ve yaratıcı bir birey olmasına olanak tanır.
