Mezotelyoma belirtileri tanı ve tedavisi
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Mezotelyoma: Asbest ve Erionit Kaynaklı Akciğer Zarı Kanseri
Mezotelyoma, özellikle ısı ve elektrik yalıtımında kullanılan doğal bir silikat olan asbest liflerinin solunmasıyla gelişen ciddi bir kanser türüdür. 19. yüzyıldan itibaren gemi sanayisi, fren balataları ve izolasyon malzemeleri gibi pek çok sektörde yaygın olarak kullanılan asbestin, 20. yüzyılın ikinci yarısında kanserojen olduğu kanıtlanmıştır. Günümüzde kullanımı kısıtlanmış olsa da geçmişteki temaslar ve çevresel faktörler nedeniyle halen önemli bir sağlık sorunudur.
Asbest Türleri ve Sağlık Riskleri
Asbest, fiziksel yapısına göre iki ana gruba ayrılmaktadır. Bu türlerin her biri farklı risk seviyelerine sahiptir:
- Düz (Amphibol) Asbest: Crocidolite (mavi), amosite (kahverengi), tremolite, anthophollite ve actinolite türlerini içerir. Sağlık açısından en tehlikeli olanlar mavi ve kahverengi asbesttir.
- Eğri Lifli (Chrysotile) Asbest: Beyaz asbest olarak bilinir. Endüstride en çok tercih edilen türdür ve diğerlerine göre daha az riskli olduğu düşünülse de sıkı kontrol altında tutulmaktadır.
Asbest, yalnızca solunum yoluyla vücuda girdiğinde hastalık yapma potansiyeline sahiptir. Bu hastalıklar selim (iyi huylu) veya habis (kötü huylu) olarak ikiye ayrılır.
Asbeste Bağlı Gelişen Hastalıklar
Asbest solunması, vücutta farklı klinik tablolara yol açabilir. Bu tablolar şu şekilde sınıflandırılmaktadır:
| Hastalık Grubu | Etkilenen Bölge ve Durum |
|---|---|
| Selim (İyi Huylu) | Akciğer zarında fibrozis, kalsifikasyon (kireçlenme), sıvı toplanması ve asbestosis. |
| Habis (Malign) | Malign Mezotelyoma (akciğer ve karın zarı kanseri), akciğer kanseri, gırtlak ve sindirim sistemi kanserleri. |
Malign Mezotelyoma, vakaların %90'ında akciğer zarında (plevra), %6-10'unda karın zarında (periton) ve nadiren kalp zarında (perikard) veya testis zarlarında gelişmektedir.
Türkiye'de Mezotelyoma ve Çevresel Etkenler
Batı ülkelerinde mezotelyoma genellikle bir meslek hastalığı iken, Türkiye'de durum farklılık gösterir. Ülkemizde hastalık çoğunlukla kırsal bölgelerde "ak toprak", "gök toprak" veya "çelpek" gibi isimlerle bilinen asbestli toprakların ev sıvası ve yalıtımında kullanılmasıyla çevresel bir sorun olarak karşımıza çıkar.
Özellikle Kapadokya bölgesindeki Tuzköy, Karain ve Sarıhıdır köylerinde, asbestten farklı olan erionit (zeolite) minerali endemik bir kanser salgınına yol açmıştır. Erionit, beyaz asbestten 300-800 kat daha karsinojen kabul edilen, dünyanın en güçlü kanser yapıcı maddelerinden biridir.
Sigara ve Asbest Etkileşimi
Sigara kullanımı ile asbest teması birleştiğinde kanser riski katlanarak artmaktadır. Hiç sigara içmeyen ve asbest teması olmayan bir kişiye göre risk oranları şöyledir:
- Sadece sigara içenlerde: 45 kat risk artışı.
- Hem sigara içen hem asbest soluyanlarda: 92 kat risk artışı.
Mezotelyoma Belirtileri ve Tanı Süreci
Asbest solunduktan sonra hastalığın ortaya çıkması için genellikle 20-40 yıl geçmesi gerekir. Hastalığın ilk belirtileri genellikle şunlardır:
- Sırt, göğüs ve yan ağrısı (nefes alırken batma hissi).
- Akciğer zarları arasında sıvı birikmesine bağlı nefes darlığı.
- İnatçı öksürük ve ileri evrelerde karın şişliği/ağrısı.
Tanı Yöntemleri: Fizik muayenede solunum seslerinde azalma saptanır. Akciğer grafisi ve bilgisayarlı tomografi (BT) ile sıvı birikimi ve zar kalınlaşması görüntülenir. Kesin tanı için sıvı incelemesi (sitoloji) veya kapalı/açık plevra biyopsisi yöntemleri kullanılır.
Tedavi Seçenekleri
Mezotelyoma tedavisi, tümörün hücre tipine göre planlanır. Üç ana tip bulunmaktadır: Epitelyal, sarkomatöz ve mixt tip.
- Epitelyal Tip: Eğer hastalık uzak organlara yayılmamışsa (metastaz yoksa) cerrahi tedavi öncelikli seçenektir. Cerrahi sonrası kemoterapi ve radyoterapi ile süreç desteklenir.
- Sarkomatöz ve Mixt Tip: Bu türlerde genellikle cerrahi yerine kemoterapi ve radyoterapi yöntemleri tercih edilmektedir.
