MEME KANSERİNDE RİSK FAKTÖRLERİ, EPİDEMİOLOJİ VE KORUNMA STRATEJİLERİ
1. RİSKİN SINIFLANDIRILMASI VE GENETİK YATKINLIK
Toplumdaki "ortalama" bir kadının 90 yaşına kadar meme kanseri geliştirme olasılığı %10-15 iken, BRCA1 veya BRCA2 gibi gen mutasyonlarını miras alan bireylerde bu risk %50'nin, hatta bazı durumlarda %70'in üzerine çıkabilmektedir. Tüm meme kanserlerinin yaklaşık %10'u bu kalıtsal mutasyonlarla ilişkilidir.
2. STANDART VE BİYOLOJİK RİSK FAKTÖRLERİ
Yaş ve Cinsiyet: En temel risk faktörü ileri yaştır; görülme sıklığı 45-50 yaşlarında keskin bir artış gösterir. Kadınlarda erkeklere oranla 100 kat daha sık görülür.
Meme Yoğunluğu ve Kemik Yapısı: Mamografide "yoğun doku" saptanan kadınlar ile kemik mineral yoğunluğu (BMD) yüksek olan kadınlarda (östrojen duyarlılığı nedeniyle) risk artmaktadır.
İyi Huylu Meme Hastalıkları: Özellikle "Atipik Hiperplazi" gibi proliferatif lezyon öyküsü olan bireyler yüksek risk grubundadır.
Fiziksel Özellikler: Menopoz sonrası obezite ve uzun boylu olmak (175 cm ve üzeri) artmış risk ile ilişkilendirilmiştir.
3. ÜREME VE HORMONAL FAKTÖRLER
Hormonal denge, meme dokusunun maruz kaldığı östrojen süresiyle doğrudan ilişkilidir:
Maruziyet Süresi: Erken menarş (13 yaş öncesi) ve geç menopoz, östrojene maruz kalınan süreyi uzatarak riski artırır.
Gebelik ve Emzirme: 35 yaş öncesi doğum yapmak ve uzun süreli emzirmek koruyucu etkiye sahiptir.
Hormon Takviyeleri: 5 yıldan uzun süreli kombine menopoz hormon tedavisi riski artırırken, doğum kontrol haplarının riski artırmadığı kanıtlanmıştır.
4. DEĞİŞTİRİLEBİLİR YAŞAM TARZI VE DİYET
Kişisel seçimlerle kontrol edilebilen faktörler, önleyici tıbbın en önemli kısmını oluşturur:
Alkol ve Sigara: Alkol tüketimi haftada 3 kadeh gibi düşük seviyelerde bile riski artırmaya başlar. Sigara içimi, özellikle menopoz öncesi dönemde önemli bir risk tetikleyicisidir.
Beslenme Düzeni: Akdeniz tipi beslenme (zeytinyağı, balık, sebze ağırlıklı) ve düşük yağlı diyetlerin koruyucu etkisinden söz edilebilir.
Fiziksel Aktivite: Düzenli egzersiz, hormonal dengeyi sağlayarak hem menopoz öncesi hem sonrası dönemde koruma sağlar.
5. ÇEVRESEL ETKENLER VE YANLIŞ BİLİNENLER
Radyasyon: Genç yaşta göğüs bölgesine alınan iyonlaştırıcı radyasyon (örn. Hodgkin lenfoma tedavisi) riski artırır.
Yanlış Bilinenler: Kozmetik implantlar, elektromanyetik alanlar, saç boyaları ve kürtaj öyküsünün meme kanseri riskiyle bir ilişkisi saptanmamıştır.
6. SONUÇ: RİSKİ YÖNETMEK VE TARAMA
Tarama mamografisi kanser oluşumunu engellemese de, hastalığın tedavi edilebilir erken aşamada tespit edilmesini sağlayarak ölüm riskini %30-40 oranında azaltır. Risk değerlendirme araçları sınırlı bilgi verse de, en doğru yaklaşım bir Meme Cerrahı ile kişisel risk haritasını çıkararak 40 yaşından itibaren düzenli takiplere başlamaktır.
