Makatın Dışarı Çıkması (Rektal Prolapsus)
- Rektal prolapsus, rektumun bağ dokularının zayıflaması sonucu anüsten dışarı sarkması durumudur ve genellikle 50 yaş üstü kadınlarda daha sık görülür.
- Hastalığın temel belirtileri arasında dışkılama sırasında makattan doku çıkması, gaita tutamama ve rektal kanama yer almaktadır.
- Tedavi süreci fiziksel muayene ve çeşitli endoskopik yöntemlerle planlanırken, hastanın durumuna göre karından veya makattan cerrahi müdahale uygulanır.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Rektal Prolapsus (Makat Sarkması) Nedir?
Rektal prolapsus, kalın bağırsağın son kısmı olan rektumun, kendisini yerinde tutan bağların zayıflaması veya gevşemesi sonucunda anüsten (makattan) dışarı sarkması durumudur. Bu rahatsızlıkta, özellikle ıkınma esnasında bağırsak dokusu kısmen veya tamamen dışarı çıkar. Sarkan doku bazen kendiliğinden, bazen de manuel müdahale ile içeri itilerek yerine yerleşebilir.
Her ne kadar nadiren acil cerrahi girişim gerektirse de, rektal prolapsus bireyin yaşam kalitesini ciddi ölçüde bozan bir sağlık sorunudur. Hastalar bu durumu genellikle makat bölgesinde dolgunluk hissi veya dışarı çıkan bir kitle olarak tarif ederler.
Rektal Prolapsus Kimlerde Görülür?
Bu rahatsızlık genellikle ileri yaşlarda ortaya çıkan bir sağlık sorunudur. İstatistiksel verilere göre, 50 yaş üzerindeki kadınlarda erkeklere oranla 5 kat daha fazla görülmektedir. Kadın hastalarda teşhis genellikle 60'lı yaşlarda konulurken, erkeklerde durum daha farklı seyredebilir.
Erkeklerde rektal prolapsus genellikle 40 yaş öncesinde gözlemlenir. Özellikle otizm, gelişme geriliği veya psikolojik problemler nedeniyle birden fazla ilaç kullanan bireylerde bu durumun görülme sıklığı daha yüksektir.
Risk Faktörleri Nelerdir?
Sarkmanın kesin nedeni her zaman tek bir faktöre bağlanamasa da, hastalığın gelişiminde rol oynayan temel risk faktörleri şunlardır:
- Bağırsak hareketlerinin normalden az olması.
- Kronik kabızlık (peklik) sorunu (Hastaların %15'inde ise ishal öyküsü mevcuttur).
- Birden fazla normal doğum yapmış olmak.
Rektal Prolapsus Belirtileri ve Bulguları
Hastalığın seyri boyunca kişide farklı klinik belirtiler ortaya çıkabilir. En sık karşılaşılan belirtiler ve bulgular şu şekilde sıralanmaktadır:
- Bağırsak seslerinde azalma görülmesi.
- Ikınma sırasında makattan dışarı çıkan bağırsak dokusu (Hastalar bunu sıklıkla "küçük bir topun üzerine oturuyormuş" hissiyle tarif eder).
- Başlangıç evresinde gaz kaçırma, ilerleyen dönemlerde ise gaita (dışkı) tutamama sorunu.
- Dışarı çıkan dokunun zamanla kalınlaşması, yara (ülser) oluşumu ve rektal kanama.
Tanı ve Teşhis Yöntemleri
Doğru tedavi planlaması için öncelikle hastalığın başlangıcı ve gidişatı detaylıca sorgulanır. Tanı sürecinde aşağıdaki tıbbi prosedürler uygulanmaktadır:
| Yöntem | Açıklama |
|---|---|
| Fiziksel Muayene | Anüs bölgesinin ve sarkmanın derecesinin değerlendirilmesi. |
| Anal Manometri | Makat kaslarının basıncının ve fonksiyonunun ölçülmesi. |
| Rektosigmoidoskopi | Kalın bağırsağın son 35-40 cm'lik kısmının endoskopla incelenmesi. |
| Kolonoskopi | Tüm kalın bağırsağın olası diğer riskler açısından taranması. |
| Defekografi | Şüpheli durumlarda dışkılama dinamiğinin ve eşlik eden mesane/rahim sarkmalarının tespiti. |
| Kolon Geçiş Süresi (CTT) | Altta yatan nedenlerin araştırılması için çekilen grafiler. |
Teşhis aşamasında rektal prolapsusun hemoroid (basur) ile karıştırılmaması kritik önem taşır. Eğer cerrahi planlanıyorsa, defekografi ile tespit edilen mesane veya rahim sarkmaları aynı operasyon seansında düzeltilebilir.
Tedavi Seçenekleri
Ameliyat Dışı Seçenekler
Hasta cerrahi müdahaleyi tercih etmediği takdirde, makattan sarkan parça zamanla büyüyebilir ve daha kolay dışarı çıkmaya başlar. Tedavi geciktirildikçe, onarım sonrası gaz ve dışkı tutamama problemleri kalıcı hale gelebilir. Önemli bir not olarak; tedavi edilmeyen prolapsus kansere dönüşmez.
Cerrahi Tedavi (Ameliyat)
Ameliyatın temel amacı, makatın tekrar dışarı çıkmasını engelleyerek hastanın yaşam kalitesini artırmaktır. Uygulanacak yöntem; hastanın yaşına, ek hastalıklarına ve cerrahın deneyimine göre belirlenir:
- Karından Yaklaşımla Yapılan Ameliyatlar: Genç, tıbbi problemi olmayan ve uzun yaşam beklentisi olan kişilerde laparoskopik (kapalı) veya açık yöntemle tercih edilir.
- Makattan Yaklaşımla Yapılan Ameliyatlar: Ciddi kalp-akciğer problemi olan ve genel anestezi alması riskli görülen hastalarda, sarkan bağırsağın makat yoluyla yerine konması amaçlanır.
