KAYGI (ANKSİYETE) BOZUKLUKLARI

Anksiyete (Kaygı) Bozukluğu Nedir?

Kaygı, strese karşı verilen doğal bir tepkidir ve belirli durumlarda bireyi tehlikelere karşı uyararak hazırlıklı olmayı sağlayan faydalı bir mekanizmadır. Ancak anksiyete bozuklukları, günlük yaşamda hissedilen geçici sinirlilik veya endişe duygularından çok daha ötedir. Bu durum, bireyin yaşam kalitesini düşüren aşırı korku ve yoğun kaygı süreçlerini içerir.

Zihinsel bozukluklar arasında en yaygın olan anksiyete bozuklukları, yetişkinlerin yaklaşık %30'unu yaşamlarının bir noktasında etkilemektedir. İyi haber şu ki; anksiyete bozuklukları tedavi edilebilir bir durumdur. Uygulanan etkili tedavi yöntemleri sayesinde çoğu kişi üretken ve normal bir yaşam sürmeye devam edebilmektedir.

Korku ve Kaygı Arasındaki Temel Farklar

Korku ve kaygı kavramları sıklıkla birbirine karıştırılsa da, klinik açıdan aralarında belirgin farklar bulunur. Barlow’un tanımlamalarına göre bu iki kavram şu şekilde ayrışır:

• Anksiyete (Kaygı): Geleceğe yöneliktir. Yaklaşan olumsuz olaylara karşı bir hazırlık durumudur ve genellikle kas gerginliği ile kaçınma davranışıyla ilişkilidir.
• Korku: Mevcut veya yakın tehlikeye (gerçek veya algılanan) verilen ani bir alarm tepkisidir. Bu durum, bireyi tehlikeden uzaklaştıran "savaş ya da kaç" mekanizmasını tetikler.

Lang'ın sistemine göre bu belirtiler üç ana grupta incelenir: sözel-öznel, açık motor eylemler ve somato-viseral (bedensel) aktivite. Korku semptomları arasında yakın tehdit düşünceleri, kaçış eylemi, terleme, titreme ve kalp çarpıntısı gibi güçlü fiziksel tepkiler yer alırken; anksiyete semptomları daha çok endişe, kaçınma ve kronik kas gerginliği şeklinde kendini gösterir.

Anksiyete Bozukluklarının Türleri ve Etkileri

Anksiyete bozuklukları, bireyin iş performansını, okul başarısını ve kişisel ilişkilerini ciddi şekilde etkileyebilir. Bir kişiye klinik teşhis konulabilmesi için, hissedilen korkunun durumla orantısız olması ve kişinin normal işlevselliğini engellemesi gerekir.

Yaygın anksiyete bozukluğu türleri şunlardır:

• Panik bozukluk
• Spesifik fobiler
• Agorafobi
• Sosyal anksiyete bozukluğu
• Ayrılık anksiyetesi bozukluğu

Anksiyete Bozukluklarının Nedenleri

Anksiyete bozukluklarının kesin nedenleri henüz tam olarak bilinmemekle birlikte, oluşumunda birden fazla faktörün rol oynadığı kabul edilmektedir. Bu bozukluklar genellikle şu unsurların bir kombinasyonu sonucu ortaya çıkar:

1. Genetik Faktörler: Aile öyküsünde anksiyete olan kişilerde görülme olasılığı daha yüksektir.
2. Çevresel Etkenler: Yaşanan stresli yaşam olayları ve travmalar.
3. Psikolojik ve Gelişimsel Süreçler: Kişilik yapısı ve çocukluk dönemi gelişim özellikleri.

Tanı ve Tedavi Yöntemleri

Tedavi sürecinin ilk adımı, semptomların fiziksel bir hastalıktan kaynaklanmadığından emin olmak için bir doktor muayenesidir. Teşhis konulduktan sonra bir psikolog veya ruh sağlığı uzmanı ile kişiye özel tedavi planı oluşturulur.

DSM-5 Yaygın Anksiyete Bozukluğu Tanı Kriterleri

DSM-5 standartlarına göre, bir kişiye yaygın anksiyete bozukluğu teşhisi konulabilmesi için aşağıdaki kriterler dikkate alınır:

• En az altı ay boyunca çoğu gün süren, iş veya okul gibi konularda aşırı kaygı ve kuruntu hali.
• Kuruntuları denetim altına almakta güçlük çekme.
• Aşağıdaki belirtilerden en az üçünün eşlik etmesi:
  • Huzursuzluk, gerginlik veya sürekli diken üzerinde olma hissi.
  • Çabuk yorulma.
  • Odaklanma güçlüğü veya zihnin boşalması.
  • Kolay kızma (irritabilite).
  • Kas gerginliği.
  • Uyku bozuklukları (uykuya dalma veya sürdürme güçlüğü).
• Belirtilerin sosyal, iş veya diğer önemli alanlarda işlevselliği bozması.
• Durumun bir madde kullanımına veya tıbbi bir hastalığa (örneğin hipertiroidi) bağlı olmaması.

Referanslar

• Craske, M. G., et al. (2011). What is an anxiety disorder? Focus, 9(3), 369-388.
• Shin, L. M., & Liberzon, I. (2010). The neurocircuitry of fear, stress, and anxiety disorders. Neuropsychopharmacology, 35(1), 169-191.
• The American Psychiatric Association (APA) - psychiatry.org