Erteleme mi Dediniz?!!..
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Erteleme Davranışı ve Psikolojik Kökenleri: Neden Erteleriz?
Hemen hepimiz hayatımızın bir döneminde erteleme denen bu zorlu süreçle tanışmışızdır. Bizi zorlayan durumlarda zaman zaman gecikmiş, kaçınmış ve yapmamız gereken işleri sonraya bırakmışızdır. Tarihsel olarak bakıldığında, Sokrat ve Aristo bile kendi dönemlerinde bu durumu “Akrasia” olarak tanımlamışlardır. Akrasia, kişinin yargılama becerisine rağmen yapması gereken bir davranış yerine başka bir eylemi seçmesi olarak ifade edilir.
Beynimiz Neden Ertelemeyi Seçer?
Davranışçı yaklaşım, ertelemenin temelinde insan beyninin anlık doyum ve ödülleri, gelecekteki kazanımlardan daha değerli görmesinin yattığını belirtir. Bu durumu daha iyi anlamak için kendinizi iki farklı karakter olarak düşünebilirsiniz:
- Gelecekteki Siz: Hedefler koyan, strateji belirleyen ve uzun vadeli ödüllerin (dil öğrenmek, sağlıklı beslenmek, tasarruf yapmak) önemini kavrayan rasyonel taraftır.
- Şimdiki Siz: Harekete geçmesi gereken ancak sadece anlık hazlara odaklanan taraftır. Karar verme anı geldiğinde beyin, uzak bir gelecekteki sağlığı değil, o anki lezzetli bir tatlıyı veya eğlenceli bir aktiviteyi seçme eğilimindedir.
Önemli Not: Beyniniz uzun dönemli kazanımları teorik olarak değerli bulsa da, karar anında anlık doyumlar daima öne geçer. Ertelemeden kurtulmak, gelecekteki ödülleri bugüne taşıyabilme becerisidir.
Erteleme Sancısı ve Hareket Çizgisi
Bir rapor yazmanız gerektiğini haftalar öncesinden bildiğiniz halde son ana kadar beklemek, vücudunuzda kaygı, suçluluk ve fiziksel sancılara neden olur. Erteleme süresi uzadıkça bu sancı dayanılmaz bir seviyeye ulaşır. Ne zaman ki "yumurta kapıya dayanır", işte o an gelecekteki olumsuz sonuçlar anlık bir sonuca dönüşür ve Hareket Çizgisi geçilir.
İşin ilginç yanı, hareket sürecindeki huzursuzluk, erteleme sürecindeki suçluluk ve utanç duygusundan çok daha düşüktür. Asıl zorluk işi yapmakta değil, sadece işe başlamaktadır.
Erteleme Davranışından Kurtulmak İçin 8 Strateji
Erteleme alışkanlığını kırmak ve motivasyonu eylemden sonra kazanmak için aşağıdaki yöntemleri uygulayabilirsiniz:
- Yüzleşin: Bahaneler üretmek, gerçekle yüzleşmekten daha fazla enerji harcatır. Kendinize karşı dürüst olun.
- Cazibe Bileşkesi Oluşturun: Ertelediğiniz işi yaparken sevdiğiniz bir aktiviteyi buna dahil edin. (Örneğin; spor yaparken kitap dinlemek veya ev işi yaparken dizi izlemek).
- Bedelleri Acilleştirin: Ertelemenin cezasını bugüne çekin. Bir arkadaşınızla sözleşmek, tek başınıza yapacağınız bir işi ertelemenizi zorlaştırır.
- İleriye Yönelik Taahhütler Verin: Hedefinize ulaştığınızda kullanacağınız bir eşyayı önceden alın ve görünür bir yere koyun.
- İşi Ulaşılabilir Parçalara Bölün: Başlangıç safhasını 5 dakikalık küçük parçalara bölün. İş küçüldükçe direnç azalır.
- İçsel Diyaloğunuzu Değiştirin: "Yapmalıyım" yerine "Yapmayı tercih ediyorum" diyerek kontrolün sizde olduğunu hatırlayın.
- Dikkat Dağıtıcıları Yönetin: Telefonu uzaklaştırın, çalışma alanınızı sadeleştirin ve size huzur veren objelere yer açın.
- Tutarlı Bir Sistem Kurun: Her günün sonunda ertesi günün en önemli 5 işini belirleyin ve sırayla odaklanın.
Günlük Verimlilik Tablosu
| Adım | Uygulama Yöntemi |
|---|---|
| Planlama | İş gününün sonunda ertesi günün en önemli 5 maddesini yazın. |
| Sıralama | Maddeleri önem derecesine göre 1'den 5'e kadar listeleyin. |
| Odaklanma | Sadece ilk maddeye odaklanın; o bitmeden diğerine geçmeyin. |
| Süreklilik | Bitmeyen maddeleri bir sonraki günün listesine dahil edin. |
Ne Zaman Uzman Desteği Alınmalı?
Eğer erteleme davranışınız hayatınızı felç edecek düzeyde patolojik bir hal aldıysa, bu durumun altında yatan farklı nedenler olabilir. Aşağıdaki durumlar ertelemenin tetikleyicisi olabilir:
- Dikkat eksikliği ve hiperaktivite
- Obsesif kompulsif bozukluklar
- Kaygı bozukluğu veya depresyon
- Aşırı mükemmeliyetçilik ve performans kaygısı
Bu gibi durumlarda kendi başınıza mücadele etmek yerine bir uzmandan destek alarak, bu davranışın kökenindeki psikolojik süreçleri çözümlemek en sağlıklı yaklaşımdır.
Dr. phil. R. Meltem KAVCAR SIRMALI
