KABUL VE KARARLILIK TERAPİSİ

Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) Nedir?

Kabul ve Kararlılık Terapisi, modern psikoloji dünyasında üçüncü kuşak bilişsel davranışçı terapi yaklaşımı olarak tanımlanmaktadır. İngilizce ismi olan "Acceptance and Commitment Therapy" ifadesinin baş harflerinden türetilen ACT kelimesi şeklinde telaffuz edilir. Bu kuramın temelleri, kurucu Steven C. Hayes'in kendi anksiyete ve panik atak bozukluğuyla baş etme sürecindeki kişisel deneyimlerinden esinlenerek atılmıştır. Zaman içerisinde ACT; Kelley G. Wilson, Russ Harris ve Kirk D. Strosahl gibi isimlerin değerli katkılarıyla bugünkü kapsamlı formuna ulaşmıştır.

ACT’in Felsefesi ve İşlevsel Bağlamsalcılık

Kabul ve Kararlılık Terapisi'nin felsefi kökeninde işlevsel bağlamsalcılık düşüncesi yer alır. Bu bakış açısına göre davranışlar, geleneksel yöntemlerdeki gibi "iyi" veya "kötü" olarak kategorize edilmez. ACT için asıl önemli olan, bir davranışın bireyin hayatında işlevsel olup olmadığıdır. Kuramın neredeyse tamamı bu işlevsellik kavramı üzerine inşa edilmiştir.

İçsel yaşantılar söz konusu olduğunda, olumsuz durumlardan kaçmaya çalışmak genellikle çözüm üretmez. Buradaki temel problem, bu yaşantıların varlığı değil; bireyin bu yaşantıları kontrol etme çabasıdır. Hayes'e (2021) göre ACT, olumsuz yaşantıları onarmaya odaklanmak yerine, onlarla içtenlikle temas etmeyi ve bu rahatsızlıklarla birlikte yaşamda yer açmayı vurgular.

Kabul ve Kararlılık Terapisinin Amacı

Kabul ve kararlılık terapisinin temel amacı, danışanların anlamlı bir hayat sürmelerini sağlamaktır. Bu süreçte bireylerin kendi hayatlarının sorumluluğunu almaları gerektiği önemle belirtilir. Terapinin kritik noktası, mevcut problemleri yok etmek değil; bu problemlerin varlığını kabul ederek değerlere uygun bir yaşam inşa etmektir.

ACT’in Temel Altı Süreci

ACT süreci, bireyin psikolojik esnekliğini artırmayı hedefleyen altı temel bileşenden oluşur:

• Kabul: İçsel düşünce ve duyguları değiştirmek veya görmezden gelmek yerine, onların gerçekleşmesine izin veren aktif bir süreçtir.
• Bilişsel Ayrışma: Kişinin, zihnindeki içsel düşüncelerle arasına mesafe koyarak kendisini bu düşüncelerden ayırma sürecidir.
• Bağlamsal Benlik: Bireyin kendisi hakkındaki düşüncelerini, sergilediği davranışlardan bağımsız bir düzlemde ele almasıdır.
• Anda Olmak: Danışanın çevresine karşı dikkatli olmasını, duygu ve düşüncelerinden arınmış bir farkındalıkla şimdiki zamana odaklanmasını sağlar.
• Değerler: Kişinin hayatında nelerin gerçekten önemli olduğunu ve nasıl bir yaşam sürmek istediğini netleştirme aşamasıdır.
• Değer Odaklı Davranışlarda Kararlılık: Hayatı daha zengin ve dolu kılan değerlere uygun, kararlı eylemlerde bulunma sürecidir.

Terapistin Rolü ve Uygulama Alanları

Kabul ve kararlılık terapisinde terapist, pasif bir gözlemci olmaktan ziyade aktif bir rol üstlenir. Özellikle metaforlar kullanarak seans içindeki varlığını hissettirir ve zamanın daha işlevsel geçmesine yardımcı olur. Terapist, danışanın hangi davranışlarının kişisel değerleriyle örtüştüğünü, hangilerinin ise bu değerlerden uzaklaştığını kavramasına rehberlik eder.

ACT Hangi Alanlarda Kullanılır?

Araştırmalar, Kabul ve Kararlılık Terapisi'nin birçok psikolojik durumda etkili olduğunu kanıtlamıştır. Bu alanlar şunlardır:

Kaynakça:

• Yavuz, K. F. (2015). Kabul ve kararlılık terapisi (ACT): Genel bir bakış. Turkiye Klinikleri Journal of Psychiatry Special Topics, 8(2), 21-27.
• Yektaş, Ç. Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT).
• Hayes. (2021). Kabul ve Kararlılık Terapisi.