İmmün sistemi uyaran ajanlar hakkında

Küresel Sağlık Tehdidi: Enfeksiyon Hastalıkları ve Mortalite Oranları

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) verilerine göre, her yıl yaklaşık 17 milyon insan endemik hastalıklar nedeniyle hayatını kaybetmektedir. Günümüzde 5.8 milyar insanın yarısı bu hastalıkların riski altında bulunurken, Amerika Ulusal Sağlık Merkezi istatistikleri de durumun ciddiyetini desteklemektedir. 1980-1992 yılları arasında enfeksiyon kaynaklı mortalite oranlarının %58 arttığı ve her 100.000 ölümden 41 ila 65’inin enfeksiyon kaynaklı olduğu rapor edilmiştir.

Tarihsel Süreçte Değişen Enfeksiyon Profili ve Antibiyotik Direnci

On dokuzuncu yüzyılda toplum sağlığını tehdit eden temel unsurlar tüberküloz ve veba iken; modern dünyada AIDS, Creutzfeld-Jakob ve özellikle Uzak Doğu kökenli kuş gribi gibi enfeksiyonlar ön plana çıkmıştır. Antibiyotiklerin keşfinden sonraki süreçte, yaygın kullanıma bağlı olarak antibiyotiğe dirençli nasokomial (hastane kaynaklı) ve fırsatçı enfeksiyonlarda ciddi bir artış gözlemlenmiştir. Günümüzde çoklu ilaç direnci, tıp dünyasının karşı karşıya kaldığı en kritik problemlerden biri haline gelmiştir.

Geçmişte tedavi yaklaşımları doğrudan mikroorganizmaların yok edilmesine odaklanırken, konak immünitesi (bağışıklık sistemi) stratejik olarak ihmal edilmiştir. Ancak mevcut klinik tablo, antibiyotik dışı ve immün sistemi uyaran ajanların kullanım vaktinin geldiğini göstermektedir.

İmmünomodülatörler ve Bilimsel Etkinlik Standartları

İmmünomodülatörler, bağışıklık sistemini uyardığı kanıtlanmış doğal veya sentetik ürünlerdir. Bu ajanlar temel olarak enfeksiyon sıklığını azaltmak veya kanser tedavilerini desteklemek amacıyla kullanılmaktadır. Bu ürünlerin kullanımındaki en büyük engel, bilimsel etkinliklerinin kanıtlanmasındaki kısıtlılıklardır.

Özellikle çift kör plasebo kontrollü çalışmaların yetersizliği ve ürünlerin saflık, köken ve miktar standardizasyonlarının yapılmamış olması temel sorunlardır. Bu nedenle, bu ürünlerin önerilme aşamasında münferit yayınlar yerine, kapsamlı meta-analiz sonuçları dikkate alınmalıdır.

İmmünostimulan Ajanların Sınıflandırılması

Bağışıklık sistemi spesifik olarak aşılar, nonspesifik olarak ise immünomodülatörler aracılığıyla uyarılmaktadır. İmmünomodülatörler; immünostimulanlar ve immünosupresifler olarak iki ana gruba ayrılır. Enfeksiyon ajanlarına karşı direnci artıran immünostimulanlar, aşağıdaki kategorilerde sınıflandırılmaktadır:

Mikrobiyal Kökenli İmmünomodülatörler

Atenüe BCG aşısı ve inaktive edilmiş Propionibacterium parvum, malinitelerde ve deneysel enfeksiyonlarda bağışıklık uyarıcı olarak kullanılmaktadır. Günümüzde Corynebacterium, Avrupa'da lisanslı bir immünstimulan olarak kabul edilmiştir. Ayrıca Bifidobacterium ve Saccharomyces boullardii gibi mikroorganizmalar, antibiyotiğe bağlı ishalin önlenmesinde ve bakteriyel ishal tedavisinde aktif rol oynamaktadır.

Bakteriyel Lizatlar ve Etki Mekanizmaları

Özellikle tekrarlayan solunum yolu enfeksiyonlarını engellemek amacıyla çeşitli bakteriyel lizat kokteylleri kullanılmaktadır. Bu kokteyller; Haemophilus influenzae, Staphylococcus aureus ve Streptococcus pyogenes gibi patojenleri içerir. Buradaki temel amaç, bağırsaktan aktive olan lenfositlerin MALT ve GALT sistemlerini uyararak vücut genelinde (jenaralize) bir bağışıklık yanıtı oluşturmasını sağlamaktır.

Doğal, Sentetik ve Endojen Ajanlar

Bağışıklık yanıtını güçlendirmek için kullanılan diğer önemli ajanlar şunlardır:

• Timik Hormonlar: Timopoietin ve timozin gibi özütler, T hücresi çoğalımını ve sitokin salınımını uyararak viral enfeksiyonların şiddetini azaltır.
• İzopirinozin: Antiviral bir ajan olarak interferon üretimini artırır; Herpes, influenza ve SSPE (Subakut Sklerozan Panensefalit) tedavisinde kullanılır.
• Glukanlar: Maya ve mantar kaynaklı bu moleküller, monositlerden proinflamatuar sitokin salınımını tetikleyerek doğal immüniteyi güçlendirir.
• Sitokinler: İnterferonlar (alfa-beta-gama), TNF alfa ve koloni uyarıcı faktörler (G-CSF), ağır seyirli enfeksiyonların kontrolünde kritik öneme sahiptir.