HPV Virüsü, Siğil ve HPV aşısı
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
HPV (Human Papilloma Virüsü) Nedir?
Human Papilloma Virüsü (HPV); ağız ve alt genital bölgeyi kaplayan deride siğillere, kanser öncülü lezyonlara ve belirli kanser türlerine yol açabilen, küçük DNA grubuna ait bir virüstür. Günümüzde 200’den fazla HPV tipi tanımlanmış olup, her bir tip kendi içinde hafif genetik yapı farklılıkları barındırmaktadır. Bu genetik farklılıklar, virüsün vücudun hangi bölgesinde ve ne şekilde bir lezyon oluşturacağını belirleyen temel faktördür.
Tanımlanan tiplerden yaklaşık 40 tanesi sadece alt genital bölgede enfeksiyona neden olur. Geriye kalan tipler ise eller, ayaklar ve vücudun diğer bölgelerindeki cilt dokusunu enfekte etmektedir.
Düşük ve Yüksek Riskli HPV Tipleri
Genital HPV tipleri, kanserle olan ilişkilerine göre iki ana grupta sınıflandırılır:
- Düşük Riskli HPV Tipleri: 6, 11, 42, 43, 44, 54, 61, 70, 72 ve 81 numaralı tiplerdir. Kanserle ilişkileri olmadığı için nonkarsinojenik olarak adlandırılırlar. Genital siğillerin %90'ından fazlasına HPV 6 ve 11 neden olur.
- Yüksek Riskli HPV Tipleri: 16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59, 68, 73 ve 82 numaralı tiplerdir. Rahim ağzı, vajina, vulva, anüs ve penis kanserlerinde saptandıkları için karsinojenik olarak tanımlanırlar.
Rahim ağzı kanserlerinin %80 gibi büyük bir bölümünden sadece dört tip (16, 18, 31 ve 45) sorumludur. Hem sağlıklı kadınlarda hem de rahim ağzı kanseri olanlarda en sık rastlanan tip ise HPV 16'dır.
HPV Enfeksiyonunun Yaygınlığı ve Belirtileri
Genital HPV, cinsel yolla bulaşan en yaygın viral enfeksiyondur. Bir bireyin yaşam boyu HPV ile karşılaşma ihtimali %80-85 arasındadır. Partner başına bulaşma riski ise yaklaşık %15-25 olarak tahmin edilmektedir. Çoğu kişi, belirgin bir siğil veya anormal test sonucu oluşmadığı için enfekte olduğundan habersizdir.
HPV enfeksiyonu nadiren belirti verir. En sık karşılaşılan klinik bulgular şunlardır:
- Dış Genital Siğiller: Kabarıklık olarak hissedilebilir, ancak bazen fark edilemeyecek kadar küçüktür.
- Hafif Kaşıntı: Yeni oluşan siğiller veya kanser öncesi lezyonlar (VIN) bazen kaşıntı yapabilir.
- Rahim Ağzı Kanseri Belirtileri: Cinsel ilişki sonrası kanama, adet dışı düzensiz kanamalar veya inatçı anormal akıntılar bu kapsamda değerlendirilmelidir.
HPV Enfeksiyonunun Klinik Seyri
HPV ile enfekte olan bir kişide süreç üç farklı şekilde ilerleyebilir:
| Enfeksiyon Türü | Özellikleri |
|---|---|
| Sessiz HPV | Siğil veya hastalık bulgusu yoktur. Virüs sayısı çok düşüktür, testlerde saptanamayabilir. |
| Subklinik HPV | Çıplak gözle görülmeyen, sadece asetik asit uygulaması veya mikroskopla seçilebilen hücresel değişikliklerdir. |
| Klinik HPV | Çıplak gözle görülebilen siğiller, kanser öncesi lezyonlar veya kanser oluşumudur. |
Sık Görülen Klinik Bulgular
- Kondiloma Akuminata: Karnabahar görünümlü, kabarık siğillerdir. Genellikle HPV 6 ve 11 kaynaklıdır.
- Kondiloma Planum: Yassı siğillerdir. Çoğunlukla HPV 16 gibi yüksek riskli tiplerle ilişkilidir.
- Yüksek Grade İntraepiteliyal Neoplazi: Kırmızı, kahverengi veya beyaz renkli olabilen prekanseröz lezyonlardır.
- Kanser: Rahim ağzı kanserlerinin neredeyse tamamı, anüs kanserlerinin %90'ı ve vajina kanserlerinin %80'i HPV kaynaklıdır.
HPV Nasıl Bulaşır?
HPV temel olarak ciltten cilde temas yoluyla bulaşır. Bulaşma için tam bir cinsel birleşme şart değildir; birleşme öncesi temas veya tırnak aralarındaki virüslerin teması da yeterli olabilir. Genital siğili olan biriyle tek bir temasın bulaşma riski %65'in üzerindedir.
Virüsle karşılaştıktan sonra siğil oluşumu genellikle 4 hafta ile 8 ay arasındadır; ancak virüs yıllarca sessiz kalabilir. Oral seks yoluyla da bulaşabilen HPV, baş ve boyun kanserlerinin %5'inde saptanmıştır. Tuvalet oturağı, havlu veya havuz gibi ortak kullanım alanlarından bulaştığına dair klinik bir kanıt bulunmamaktadır.
Korunma Yolları ve HPV Aşısı
Enfeksiyon riskini tamamen yok etmek için cinsel temastan kaçınmak gerekir. Ancak riski minimize etmek için şu yöntemler kullanılır:
- HPV Aşısı: Türkiye'de de bulunan dörtlü (Gardasil) ve ikili (Cervarix) aşılar, en riskli tiplere karşı koruma sağlar. 9-26 yaş arası kadınlarda, özellikle cinsel hayat başlamadan önce yapılması önerilir.
- Prezervatif Kullanımı: Tam koruma sağlamasa da bulaşma riskini azaltır ve iyileşme sürecini hızlandırır. Kadın prezervatifleri daha geniş alanı kapladığı için koruyuculuğu daha yüksek olabilir.
- Yaşam Tarzı Değişiklikleri: Sigara kullanımı rahim ağzı kanseri riskini artırdığı için bırakılması kritik öneme sahiptir.
Bağışıklık Sisteminin Rolü ve İyileşme
Çoğu HPV lezyonu, vücudun bağışıklık sistemi sayesinde kendiliğinden geriler. CIN 1 lezyonlarında gerileme oranı %60, CIN 3'te ise %33 civarındadır. Tedavi edilen veya bağışıklık sistemi tarafından baskılanan virüs, testlerde negatif çıkabilir. Ancak virüsün vücuttan tamamen mi atıldığı yoksa saptanamayacak seviyeye mi çekildiği henüz kesin değildir. Bağışıklık sisteminin ciddi şekilde zayıfladığı durumlarda, yıllar sonra nüksler görülebilir.
