Hangi tipler rahim ağzı kanseri gelişiminde daha önemli : HPV (Human Papilloma Virüsü)
- HPV, cinsel yolla bulaşan ve özellikle rahim ağzı kanseri vakalarının neredeyse tamamından sorumlu olan yaygın bir DNA virüsüdür.
- Virüsün 120'den fazla tipi bulunmakta olup, özellikle HPV 16 ve 18 yüksek kanser riski taşırken, HPV 6 ve 11 çoğunlukla genital siğillere yol açmaktadır.
- Enfeksiyondan korunmada düzenli tarama testleri ve aşılanma kritik öneme sahipken, mevcut lezyonlar cerrahi müdahale veya yakma/dondurma yöntemleriyle tedavi edilebilmektedir.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
HPV (Human Papilloma Virüs) Nedir?
Human Papilloma Virüs (HPV), cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar arasında en yaygın görülen türlerden biridir. Bu virüs; kadın ve erkek genital organları, anüs, ağız, boğaz ve diğer mukozal bölgeleri tutarak bu alanlarda kanser oluşumuna sebebiyet verebilmektedir. Özellikle rahim ağzı kanseri vakalarının neredeyse tamamında (%99,7) HPV DNA varlığı tespit edilmektedir.
Dünya genelinde cinsel yönden aktif olan kadınların %50’sinden fazlası yaşamları boyunca en az bir kez HPV ile enfekte olmaktadır. Enfeksiyonların %90’ı vücut tarafından kendiliğinden temizlenirken, %10’luk bir kesimde rahim ağzı kanseri veya öncü lezyonlar gelişebilmektedir. Bu süreç, bireyin bağışıklık sistemine bağlı olarak 5 ile 15 yıl arasında bir zaman diliminde gerçekleşmektedir.
HPV Enfeksiyonunda Risk Grupları ve Görülme Sıklığı
HPV her yaş grubunda görülebilse de genç nüfusta daha sık saptanmaktadır. Ortalama görülme yaşı 52 olarak belirlenmiş olsa da 35-39 ve 60-64 yaş aralıklarında vaka oranları yükselmektedir. Sosyokültürel ve ekonomik düzeyi düşük bireyler, sigara kullanıcıları, doğum kontrol hapı kullananlar ve birden fazla cinsel partneri olanlar yüksek risk grubundadır.
En kritik risk faktörlerinden biri de Smear (rahim ağzı taraması) yaptırmamaktır. Gelişmiş ülkelerde kadınların %85’i en az bir kez bu testi yaptırırken, az gelişmiş ülkelerde bu oran %5 seviyelerine kadar düşmektedir. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, her 10 kişiden 1’inde HPV bulunmaktadır ve bir kadının 50 yaşına kadar bu virüse yakalanma riski %80’dir.
HPV Tipleri ve Kanser Riski
Bugüne kadar 120’den fazla HPV tipi tanımlanmıştır. Bu tipler, kanser yapıcı etkilerine göre iki ana gruba ayrılmaktadır. Özellikle HPV 16 ve 18, rahim ağzı kanseri gelişimi açısından en yüksek riskli tipler olarak kabul edilmektedir.
| Risk Seviyesi | HPV Tipleri |
|---|---|
| Düşük Riskli Tipler | 6, 11, 42, 43, 44, 54, 61, 70, 72, 81 |
| Yüksek Riskli Tipler | 16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59, 68, 73, 82 |
HPV 16 ve 18, rahim ağzı kanseri öncüsü lezyonların %52’sinden, kanser vakalarının ise %77’sinden sorumludur. Öte yandan, HPV 6 ve 11 tipleri genital siğillerin %90’ına neden olmaktadır ancak bu tipler kanser nedeni değildir.
Virüsün Yapısı ve Bulaşma Yolları
HPV, papovavirida ailesine ait 50-55 nm boyutunda küçük bir DNA virüsüdür. Cildin çok katlı yassı epitelini ve müköz membranları enfekte eder. Kanser gelişim sürecinde viral DNA, konak hücre DNA’sına entegre olur. Yüksek riskli genotiplerde saptanan E6 ve E7 onkoproteinleri, tümör supresör proteinleri inaktive ederek malignite (kötü huylu tümör) oluşumuna yol açar.
HPV son derece bulaşıcıdır ve temel olarak cinsel temasla yayılır. Bulaşmayı önlemede tek eşlilik ve cinsel ilişki sırasında kondom kullanımı riski azaltan faktörlerdir. Ortak kullanılan havuz, havlu veya klozetlerden bulaşma ihtimali dile getirilse de bu durum henüz bilimsel olarak kesinleşmemiştir.
Tanı, Tarama ve Korunma Yöntemleri
HPV enfeksiyonu her zaman belirti vermeyebilir. Tanı için rahim ağzından alınan sürüntü örneği üzerinde DNA testleri ve patolojik incelemeler yapılır. Tarama protokolleri şu şekildedir:
- 20 yaşından büyük kadınlar: Düzenli Smear testi yaptırmalıdır.
- 30 yaşından büyük kadınlar: Smear testine ek olarak HPV testi yaptırmalıdır.
HPV Aşıları
Virüsten korunmanın en etkili yolu aşılardır. Aşıların koruyuculuğu %90’ın üzerindedir ve özellikle cinsel yaşamı başlamamış 9 yaşından büyük çocuklara önerilmektedir. Mevcut aşı türleri şunlardır:
- Bivalan Aşı: Tip 16 ve 18 suşlarını içerir.
- Quadrivalan Aşı: Tip 6, 11, 16 ve 18 suşlarını içerir.
- 9-Valan Aşı: 9 farklı HPV tipini içerir (Henüz Türkiye'de bulunmamaktadır).
HPV Tedavi Süreçleri
Testlerinde anormallik saptanan hastalarda ileri değerlendirme gereklidir. Orta veya ileri derecedeki anormalliklerde kolposkopi eşliğinde rahim ağzı incelenir ve gerekirse biyopsi yapılır. Tedavi yöntemleri şunları kapsar:
- Lezyon Tedavisi: Anormal alanların yakılması, dondurulması veya cerrahi olarak çıkarılması (LEEP/Konizasyon).
- Siğil Tedavisi: Kimyasal ilaçlar, koterizasyon (yakma), kriyoterapi (dondurma) veya lazer tedavisi.
- Cerrahi Müdahale: İleri yaşta veya çocuk sayısını tamamlamış hastalarda rahim alma operasyonu tercih edilebilir.
Genital siğillerde tedavinin geciktirilmemesi, yayılımın önlenmesi açısından kritiktir. Rahim ağzı kanseri gelişen vakalarda ise klasik kanser cerrahisi prosedürleri uygulanmaktadır.
