GECİKMİŞ KONUŞMANIN BELİRTİLERİ

Çocuklarda Dil Gelişimi Süreci

Konuşma, insanların birbirlerine duygu ve düşüncelerini, istek ve ihtiyaçlarını aktarabilmeleri için gerekli olan en kritik unsurdur. Sağlıklı bir konuşma becerisinin gerçekleşebilmesi için öncelikle dil kazanımının sağlanması gerekir. Çocuklar, doğumdan itibaren çevredeki seslere tepki vermeye başlar; hatta bu süreç anne karnındayken dahi mümkündür. Çocuklarda dil gelişimi, ilk aydan itibaren belirli aşamalarla ve sistematik bir şekilde ilerler.

Çocukların dil gelişim süreci ve cümlelerinde kullandıkları kelime sayısı, yaşları ile doğrudan paralel bir seyir izler. Aşağıdaki tabloda yaşa göre beklenen gelişim basamakları yer almaktadır:

Gecikmiş Konuşma Belirtileri Nelerdir?

Çocuğun dil gelişiminin akranlarından geride kalması durumunda bazı belirgin sinyaller ortaya çıkar. Gecikmiş konuşma şüphesi uyandıran temel belirtiler şunlardır:

• Anlaşılması oldukça güç olan sadece birkaç sözcük söylenebilmesi,
• İsteklerin konuşma yerine işaret, jest ve mimiklerle anlatılmaya çalışılması,
• Söyledikleri anlaşılmadığında çocuğun sinirlenip bağırması,
• Çevreye karşı isteksizlik ve ilgisizlik sergilenmesi,
• Anlamlı kelimeler yerine sadece anlamsız sesler çıkarılması.

Konuşma Gecikmesine Neden Olan Etmenler

Konuşma gecikmesi, biyolojik, psikolojik veya çevresel birçok farklı nedene dayanabilir. Bu süreci olumsuz etkileyen başlıca faktörler şunlardır:

1. İşitme kaybı,
2. Otizm spektrum bozukluğu,
3. Mental gerilik,
4. Yarık damak ve dudak gibi yapısal bozukluklar,
5. Ev içerisinde çift dil konuşulması,
6. Sosyal nedenler ve uyaran eksikliği,
7. Uzun süreli hastalıklar ve tedavi süreçleri,
8. Çocuğun geçirdiği ağır travmalar.

Gecikmiş Konuşma Tanısı Nasıl Konulur?

Tanı sürecinde öncelikle çocukta herhangi bir işitme kaybı veya ağız, damak, dudak yapısında bir bozukluk olup olmadığı araştırılmalıdır. Eğer fiziksel bir engel yoksa, çocuk bir Çocuk-Ergen Psikiyatristi tarafından nörölojik ve gelişimsel açıdan değerlendirilmelidir. Yapılan taramalar sonucunda bir problem saptanırsa, teşhise uygun tedavi planlanmalı ve mutlaka bir dil ve konuşma terapistinden destek alınmalıdır.

Çevresel faktörler, ebeveyn tutumları ve uyaran eksikliği de herhangi bir tıbbi neden olmaksızın konuşma gecikmesine yol açabilir. Bu durumda da uzman desteği kritiktir. Erken fark edilen vakalarda çocuklar akranlarını yakalayabilirken; problemin göz ardı edilmesi durumunda ileride okuma-yazma becerilerinde ciddi zorluklar yaşanması muhtemeldir.

Dil ve Konuşma Becerileri İçin Ailelere Öneriler

Ebeveynlerin günlük hayattaki tutumları, çocuğun dil gelişimini doğrudan etkiler. İşte uzmanların ailelere yönelik tavsiyeleri:

• Soru sormaktan kaçının: Bunun yerine çocuğun yaptığı aktiviteler hakkında yorumlar yapın.
• Etkileşimi artırın: Birlikte eğlenin, şarkı söyleyin ve hareketli oyunlar oynayın.
• Fırsat yaratın: Çorabını farklı giydirmek gibi eğlenceli zorluklar çıkararak onun konuşmasına zemin hazırlayın.
• Kısa cümleler kurun: "Şimdi yemek zamanı" gibi basit ve anlaşılır ifadeler kullanın.
• Genişleterek tekrar edin: Çocuk "bu" dediğinde, "Sana su vermemi istiyorsun" diyerek cümleyi düzelterek pekiştirin.
• Doğru model olun: Kelimenin doğrusunu söyleyin ancak çocuğun güvenini sarsacak şekilde hatasını vurgulamayın.
• Kitap okuyun: Etkileşimli kitap okuma alışkanlığı edinin ve her zaman göz kontağı kurun.
• Bebekçe konuşmayın: Yetişkin diline uygun, net bir telaffuz kullanın.
• İlgisini takip edin: O an ilgilendiği konu ne ise onun üzerinden sohbet başlatın.
• Sözel talebi teşvik edin: İsteklerini işaretle değil sesle belirtmesini sağlayın; ulaşamayacağı yerlere koyduğunuz eşyaları sizden talep etmesi için onu cesaretlendirin.