ÇOCUKLARDA DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU(DEHB)

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Nedir?

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), temelde nörolojik ve organik kökenli bir bozukluktur. Bu durum çocuklarda sadece hiperaktivite ve dürtüsellik şeklinde görülebileceği gibi, bu tabloya bazen dikkat eksikliği de eşlik edebilmektedir. DEHB tanısı alan çocukların beyin gelişim süreçlerinin, sağlıklı gelişim gösteren akranlarından farklı olduğu bilimsel olarak kanıtlanmıştır.

DEHB oluşumunda beyindeki anatomik ve işlevsel bozuklukların yanı sıra genetik ve çevresel etmenler büyük rol oynar. Özellikle beynin kritik bölgelerinde bir olgunlaşma gecikmesi söz konusudur. Bu durumun teşhisi ve tıbbi tanısı, mutlaka uzman çocuk ve ergen psikiyatristleri tarafından konulmalıdır.

DEHB’in Üç Temel Belirtisi

DEHB, bireyin yaşam kalitesini ve sosyal uyumunu etkileyen üç ana belirti kümesi üzerinden değerlendirilir:

1. Dikkat Eksikliği

Kişinin dikkatini belirli bir noktaya odaklayamaması ve kendisine verilen görevi sürdürememesidir. Çocuk, dahil olduğu oyuna veya etkinliğe kendini veremez; bir işi bitirmeden diğerine geçer. Dikkat süreleri oldukça kısadır ve dış uyaranlarla çabuk dağılır. Ayrıca günlük yaşamda düzenli olmakta ciddi zorluk çekerler.

2. Hiperaktivite

Çocuğun hareketlilik düzeyinin normalin çok üzerinde olmasıdır. Yerinde duramama, oturması veya beklemesi gereken alanlarda sürekli kıpırdanma ve aşırı hareketlilik hali en belirgin özellikleridir.

3. Dürtüsellik

Çocuğun, davranışlarının yol açacağı sonuçları düşünmeden hareket etmesidir. Bu durum sosyal ilişkilerin bozulmasına ve çocuğun çevresi tarafından dışlanmasına neden olabilir. Dürtüsel çocuklar genellikle otorite ile sorun yaşarlar, haksız yere ceza alabilirler ve diğer çocuklara göre daha sık hata yaparlar.

DEHB Yönetimi ve Ailelerin Rolü

DEHB tamamen ortadan kalkan bir durum değil, doğru stratejilerle yönetilebilir bir süreçtir. Tanı konulduktan sonra ailelerin tutumlarını gözden geçirmeleri kritik önem taşır. Ebeveynler disiplin konusunda birbirlerini desteklemeli ve çocukla birlikte değerlendirme sürecine dahil olmalıdır.

DEHB Tanısı Alan Çocukların Ebeveynlerine Öneriler

Çocuğunuzun hayatını kolaylaştırmak ve olumlu davranışlar kazandırmak için şu yöntemleri izleyebilirsiniz:

• Olumlu davranışları ödüllendirin: Çocuğun başardığı her küçük adım takdir edilmelidir.
• Yönergeleri parçalara bölün: Karmaşık komutlar yerine kısa ve net ifadeler kullanın. Örneğin; "Üstünü giy" demek yerine, sırasıyla "Önce çoraplarını giy", "Şimdi pantolonunu giy" şeklinde yönlendirme yapın.
• Düzen oluşturun: Evdeki eşyaların yerlerini sabit tutun ve sık sık değiştirmeyin.
• Çizelge kullanın: Görevleri önem sırasına koymak için takvim veya işlevsel çizelgeler oluşturun.
• Özel iletişim dili geliştirin: Toplum içinde veya arkadaş ortamında çocuğu uyarmak yerine, aranızda belirlediğiniz özel bir işaret (parmak şıklatmak gibi) kullanın.
• Sorumluluk verin: Çocuğu ev işlerine ve günlük süreçlere dahil ederek sorumluluk bilincini geliştirin.
• Duygu kontrolüne yardımcı olun: Öfkelendiğinde kendisine veya çevreye zarar vermesini engelleyin. Sakinleştikten sonra davranışı üzerine mutlaka konuşun.
• Sportif faaliyetlere yönlendirin: Enerjisini boşaltabileceği spor dalları ve özel ilgi alanları edinmesini sağlayın.
• Esnek disiplin uygulayın: Çok katı kurallar yerine, uygulanabilir ve esnek kurallar koyarak olumlu davranış kazandırmayı hedefleyin.

Unutmayın: Çocuğunuza bir hastaymış gibi davranmak yerine, onun dünyasını bu özel duruma göre organize etmek en sağlıklı yaklaşımdır.