DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU NEDİR VE AİLELER NASIL YOL İZLENMELİDİR ?

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Nedir?

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), genellikle 7 yaşından önce belirti göstermeye başlayan, hem ev hem de okul ortamında en az 6 ay süreyle devam eden nörogelişimsel bir bozukluktur. Bu durum, çocuğun yaşına ve gelişim düzeyine uygun olmayan dikkatsizlik, düzensizlik, hiperaktivite ve dürtüsellik belirtileriyle karakterizedir. DEHB, çocuğun akademik başarısını ve sosyal ilişkilerini doğrudan etkileyen ciddi bir süreçtir.

DEHB Nedenleri Nelerdir?

DEHB’in kesin nedenleri henüz tam olarak saptanamamış olsa da yapılan bilimsel araştırmalar birçok faktörün bu bozukluk üzerinde etkili olduğunu göstermektedir. Bu faktörler arasında genetik yatkınlık, beyin hasarı, nörofizyolojik etkenler ve beyin görüntüleme çalışmalarında saptanan farklılıklar yer almaktadır. Ayrıca gıda katkı maddeleri ve psiko-sosyal etkenlerin de DEHB gelişiminde rol oynadığı belirlenmiştir.

DEHB Tanılama Yöntemi Nasıl İşler?

DEHB tanısının konulması, çok yönlü bir değerlendirme süreci ve farklı kaynakların iş birliğini gerektiren profesyonel bir yaklaşımdır. Tanı koyma aşamasında uzmanlar tarafından kullanılan temel araçlar ve yöntemler şunlardır:

• Ana baba ve çocuk ile yapılan klinik görüşmeler,
• Çocuk ve ebeveyn gözlemleri,
• Ebeveyn ve öğretmen davranış derecelendirme ölçekleri,
• Fiziksel ve nörolojik muayeneler,
• Bilişsel testler ile işitme ve görme testleri.

Çocuk ve ergen ruh sağlığı kliniklerinde, mevcut belirtiler çocuğun yaşına ve zihinsel düzeyine göre analiz edilir. Tanı, çocuk psikiyatristleri ve klinik psikologlar tarafından DSM tanı ölçütlerine uygun olarak konulmaktadır.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Belirtileri

DEHB belirtileri üç ana kategori altında incelenmektedir. Her çocukta bu belirtilerin yoğunluğu ve dağılımı farklılık gösterebilir.

1. Dikkat Eksikliği Belirtileri

• Ayrıntılara odaklanamaz, okul ödevlerinde veya etkinliklerde dikkatsizce hatalar yapar.
• Görevlerde, oyunlarda veya ödevlerde dikkatini sürdürmekte zorluk yaşar.
• Kendisiyle konuşulduğunda dinlemiyormuş izlenimi verir.
• Görevleri ve etkinlikleri organize etmekte güçlük çeker.
• Sürekli zihinsel çaba gerektiren (ev ödevi, okul çalışması vb.) işlerden kaçınır.
• Kalem, kitap veya oyuncak gibi kişisel eşyalarını sık sık kaybeder.
• Dış uyaranlarla dikkati kolayca dağılır ve görevleri tamamlamakta zorlanır.
• Günlük rutin etkinliklerde unutkanlık sergiler.

2. Hiperaktivite (Aşırı Hareketlilik) Belirtileri

• Ellerini ve ayaklarını sürekli oynatır, oturduğu yerde hareket halindedir.
• Sınıfta veya oturması gereken durumlarda yerinden kalkarak gezinir.
• Uygunsuz ve tehlikeli olabilecek alanlarda tırmanma veya koşma eğilimi gösterir.
• Sakin bir şekilde oyun oynamakta veya boş zaman etkinliklerine katılmakta zorlanır.

3. Dürtüsellik Belirtileri

• Sorulan soru henüz tamamlanmadan cevabını verir.
• Sıra beklemekte büyük güçlük çeker.
• Başkalarının sözünü keser, oyunlarını böler veya çevresindekilere sataşır.

DEHB Belirtileri Karşısında Ebeveynler Ne Yapmalı?

Çocuğunuzda bu belirtileri gözlemliyorsanız, süreci yönetmek için profesyonel adımlar atmanız kritik önem taşır. Unutulmamalıdır ki erken tanı, tedavi sürecini ve çocuğun uyum başarısını önemli ölçüde kolaylaştırmaktadır.

Tedavi sürecinde gerekli görüldüğü takdirde ilaç tedavisi uygulanabilir. Her çocuğun aile yapısı ve kişiliği farklı olduğu için, süreci hızlandırmak ve doğru davranış modellerini öğrenmek adına mutlaka uzman desteğine başvurulmalıdır. Çocuğun bu süreci tek başına atlatmasını beklemek yerine, ona özel hazırlanan destekleyici programlarla hareket edilmelidir.