Gebelik ve Rh uygunsuzluğu
- Gebelik tanısı konulduğunda kan grubu ve Rh faktörünün belirlenmesi, anne ile bebek arasında oluşabilecek kan uyuşmazlığı riskinin tespiti için kritik önem taşır.
- Annenin Rh negatif, babanın Rh pozitif olduğu durumlarda ortaya çıkan kan uyuşmazlığı, sonraki gebeliklerde bebeğin kan hücrelerine zarar vererek ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.
- Rh uyuşmazlığı riskine karşı gebeliğin 28. haftasında ve doğumdan sonraki ilk 72 saat içinde uygulanan Rh immunglobulin tedavisi, bebekte oluşabilecek komplikasyonları büyük oranda önler.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Gebelikte Kan Grubu ve Rh Faktörünün Önemi
Gebelik tanısı konulur konulmaz yaptırmanız gereken en önemli inceleme kan grubu testidir. Bu basit inceleme sırasında kan grubunuzla beraber Rh faktörü de saptanır. Rh faktörü, bebeğinizin sağlığı ile ilgili olarak kritik bir role sahip olduğundan, gebeliğin erken döneminde belirlenmesi büyük önem taşır.
İnsanlarda A, B, AB ve O olmak üzere dört temel kan grubu bulunur. Kişiler, kırmızı kan hücrelerinin üzerinde bu gruplara spesifik proteinler taşırlar. Her kan grubu, ayrıca hücre üzerindeki Rh proteini varlığına göre ikiye ayrılır. Eğer Rh proteini mevcutsa Rh pozitif (Rh +), mevcut değilse Rh negatif (Rh -) olarak adlandırılır. Toplumun yaklaşık %85'i Rh + grubundadır.
Kan Uyuşmazlığı Nedir ve Nasıl Oluşur?
Anne adayının Rh -, babanın ise Rh + olduğu durumlara tıpta kan uyuşmazlığı (Rh uygunsuzluğu) denir. Bu tablo geliştiğinde, anne karnındaki bebek Rh + veya Rh - kan grubuna sahip olabilir. Eğer annenin ilk gebeliği ise ve gebelik sürecinde herhangi bir komplikasyon gelişmemişse, normal şartlarda fetusun kanı anneye geçmediği için bu durum genellikle bir soruna yol açmaz.
Ancak bazı özel durumlarda bebeğin kanı ile annenin kanı temas edebilir. Bu temasın en sık yaşandığı an doğum anıdır. Doğum sırasında fetusun kanı anne kanına karışırsa, annenin bağışıklık sistemi bu Rh proteinini yabancı bir madde olarak algılar ve ona karşı antikor üretmeye başlar. Antikorlar, vücuttaki yabancı maddeleri yok etmek üzere programlanmış savunma molekülleridir.
Kan Temasına Neden Olan Diğer Durumlar
Doğum dışında, annenin Rh proteinine maruz kalmasına ve vücudunda antikor oluşmasına neden olabilecek diğer faktörler şunlardır:
- Gebelik sırasında yaşanan kanamalar ve düşükler
- Dış gebelik vakaları
- Amniosentez gibi girişimsel müdahaleler
- Rh + kan ile yapılan hatalı transfüzyonlar
Rh Uygunsuzluğunun Bebek Üzerindeki Riskleri
Annenin vücudunda oluşan Rh antikorları ilk gebelikte genellikle sorun teşkil etmez. Ancak sonraki gebeliklerde bebek yine Rh + ise, önceki gebelikte oluşmuş olan antikorlar bebeğin kan hücrelerini yabancı madde olarak algılayarak onlara saldırır. Bu durum sonucunda bebeğin kırmızı kan hücreleri zarar görür ve hemoliz (kan yıkımı) ortaya çıkar.
Yenidoğanın Rh hastalığı olarak bilinen bu tablonun olası komplikasyonları şunlardır:
- Ciddi anemi (kansızlık)
- Yenidoğan sarılığı
- Beyin hasarı
- Kalp yetmezliği
- Hayati risk (ölüm)
Tedavi ve Korunma Yöntemleri
Rh uygunsuzluğu riski bulunan durumlarda, koruyucu bir önlem olarak gebeliğin 28. haftası civarında ve doğumdan sonraki ilk 72 saat içerisinde Rh immunglobulin uygulaması yapılır. Bu uygulama ayrıca düşük, kanama veya amniosentez gibi müdahalelerden sonra da tekrarlanmalıdır.
| Durum | Uygulanan Yöntem |
|---|---|
| Riskli Gebelik (28. Hafta) | Rh İmmunglobulin Uygulaması |
| Doğum Sonrası (İlk 72 Saat) | Rh İmmunglobulin Uygulaması |
| Müdahale Sonrası (Düşük, Kanama vb.) | Rh İmmunglobulin Uygulaması |
| Antikor Oluşmuş Vakalar | Antikor Seviyesi Takibi ve Gerekirse Kan Değişimi |
Eğer yapılan takiplerde annede halihazırda antikor oluştuğu saptanmışsa, antikor seviyeleri yakından izlenir. Seviyenin kritik düzeye ulaşması durumunda, bebeğe anne karnında veya doğumdan sonra kan değişimi (transfüzyon) yapılması gerekebilir. Günümüzde başarılı antikor uygulamaları sayesinde, kan uyuşmazlığı olan hastalarda transfüzyon gerekliliği %1 seviyelerine kadar düşmüştür.
