Epitelial Over Kanserleri (Yumurtalık Kanseri )
- Epitelyal over kanseri, sinsi seyri nedeniyle genellikle ileri evrelerde teşhis edilen ve jinekolojik kanserler arasında en yüksek ölüm oranına sahip olan hastalıktır.
- Hastalığın gelişiminde ileri yaş ve genetik mutasyonlar en önemli risk faktörleriyken; gebelik, emzirme ve doğum kontrol hapı kullanımı riski azaltan koruyucu unsurlardır.
- Tedavi süreci, cerrahi evreleme ve tümör yükünü azaltmaya yönelik sitoredüktif cerrahi ile sonrasındaki kombine kemoterapi uygulamalarından oluşmaktadır.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Epitelyal Over Kanseri Nedir?
Epitelyal over kanserleri (yumurtalık kanseri), hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerde jinekolojik kanserler arasında en önemli mortalite (ölüm) nedeni olmaya devam etmektedir. Amerikan Kanser Derneği verilerine göre, yeni tanı konan vakalarda ve hastalığa bağlı ölümlerde geçmiş yıllara oranla belirgin bir artış gözlenmektedir. Hastalığın klinik seyrinin sinsi olması, vakaların erken evrede teşhis edilmesini zorlaştırmaktadır.
Over kanserinde temel yaklaşım, hastaların cerrahi olarak evrelendirilmesi ve gerekli durumlarda sitoredüktif cerrahi (tümör yükünü azaltma) işlemlerinin uygulanmasıdır. İleri evre vakalarda standart tedavi, cerrahi müdahaleyi takip eden kombine kemoterapi uygulamalarıdır. Ankara’da Prof. Dr. Polat Dursun, over kanserinin cerrahi ve medikal tedavisini dünya standartlarında başarıyla gerçekleştirmektedir.
İnsidans ve Epidemiyoloji
Over kanseri, jinekolojik kanser kaynaklı ölümlerin en sık sebebi olması nedeniyle onkolojide kritik bir öneme sahiptir. Kadınlarda görülen kanserler arasında 5. sırada, kanser ölümlerinde ise 4. sırada yer almaktadır.
- Bir kadının yaşamı boyunca over kanseri geliştirme riski 1/70 (%1.5) olarak hesaplanmıştır.
- Hastalığın görülme sıklığı yaşla birlikte artar; medyan tanı yaşı 63'tür.
- En yüksek görülme sıklığı 75-79 yaş grubunda (100.000'de 54) izlenmektedir.
- Endüstriyel ve gelişmiş ülkelerde görülme oranı daha yüksektir.
Epitelyal Over Tümörlerinin Histopatolojik Sınıflandırması
| Histolojik Tip | Benzediği Hücre Tipi |
|---|---|
| 1. Seröz Tümörler (Kistadenom, Borderline, Kistadenokarsinom) | Tubal (Endosalpinks) |
| 2. Müsinöz Tümörler (Kistadenom, Borderline, Kistadenokarsinom) | Endoservikal |
| 3. Endometrioid Tümörler (Basit kist, Borderline, Adenokarsinom) | Endometrial |
| 4. Brenner Tümörü (Borderline, Malign, Tranzisyonel) | Müllerian |
| 5. Clear Cell (Mezonefroid) (Benign, Borderline, Malign) | Tranzisyonel |
| 6. İndiferansiye Karsinom / Anaplastik | Mixt |
| 7. Mikst Tümör | - |
| 8. Peritoneal Yüzeylerin Kanseri | - |
| 9. Sınıflandırılmamış (Mezotelyoma dahil) | - |
Over Kanseri Risk Faktörleri
Over kanseri gelişiminde en önemli risk faktörü ileri yaş ve pozitif aile öyküsüdür. Tüm epitelyal over kanserlerinin %5-10'unun kalıtsal gen mutasyonları sonucu oluştuğu tahmin edilmektedir. Kalıtsal vakalarda tanı yaşı, sporadik vakalara göre yaklaşık 10 yıl daha erkendir.
Kalıtsal Sendromlar ve Genetik Riskler:
- Meme-Over Kanseri Sendromu: Genellikle BRCA1 ve BRCA2 gen mutasyonları ile ilişkilidir.
- Herediter Nonpolipozis Kolorektal Kanser (Lynch II): Endometrium ve kolon kanseri riski ile birlikte seyreder.
- Site-Spesifik Over Kanseri: Sadece yumurtalık kanseri odaklı kalıtsal geçişi ifade eder.
Risk Düzeylerini Etkileyen Durumlar
| Durum | Relatif Risk |
|---|---|
| Aile Hikayesi | 5 - 7 |
| BRCA1 Mutasyonu | 18 - 29 |
| BRCA2 Mutasyonu | 16 - 19 |
| Lynch II / HNPCC | 6 - 7 |
| İnfertilite | 2 - 5 |
| Nulliparite (Hiç doğum yapmamış olmak) | 2 - 3 |
| Oral Kontraseptif Kullanımı (12 yıl) | 0.4 (Risk Azalır) |
| Multiparite (Çok doğum yapmış olmak) | 0.4 - 0.6 (Risk Azalır) |
Koruyucu Faktörler ve Önleme Stratejileri
Gebelik, laktasyon (emzirme) ve oral kontraseptif (doğum kontrol hapı) kullanımı over kanseri riskini belirgin şekilde azaltmaktadır. 5 yıl ve üzerinde oral kontraseptif kullanan kadınlarda risk %50 oranında düşmektedir. Bu koruyucu etkinin temelinde ovülasyonun (yumurtlama) durdurulması ve over yüzeyindeki zedelenmenin önlenmesi yatmaktadır.
Yüksek riskli gruplarda (BRCA mutasyonu taşıyanlar veya güçlü aile öyküsü olanlar) fertilite tamamlandıktan sonra veya 35 yaşından sonra profilaktik ooferektomi (yumurtalıkların koruyucu amaçla alınması) bir seçenek olarak tartışılmalıdır.
Belirtiler ve Tanı Yöntemleri
Over kanseri, erken evrelerde genellikle belirti vermediği için "sessiz katil" olarak adlandırılır. Ancak hastaların büyük bir kısmında non-spesifik de olsa bazı semptomlar görülmektedir. Bu şikayetlerin süreklilik arz etmesi durumunda uzman bir jinekolog onkolog görüşü alınmalıdır.
Sık Görülen Semptomlar:
- Karın şişliği ve abdominal ağrı
- Gastrointestinal şikayetler (hazımsızlık, gaz)
- Vajinal kanama ve disüri (ağrılı idrar yapma)
- Kilo kaybı ve yorgunluk
Tarama ve Teşhis Araçları
Günümüzde rutin tarama için %100 etkili bir yöntem bulunmamakla birlikte, şüpheli durumlarda şu üç yöntem kombine edilir:
- Pelvik Muayene: Kitlelerin saptanmasında ilk adımdır ancak sensitivitesi sınırlıdır.
- CA-125 Tümör Belirteci: Epitelyal over kanserlerinin %85'inde yükselir; ancak benign durumlarda da artış gösterebilir.
- Transvajinal Ultrasonografi (TV-USG): Kitlenin morfolojik yapısını ve vaskülaritesini (Renkli Doppler ile) incelemek için kullanılır.
Evreleme ve Cerrahi Tedavi
Over kanseri cerrahi olarak evrelendirilen bir hastalıktır. Tedavi stratejisi, FIGO (Uluslararası Jinekoloji ve Obstetrik Federasyonu) tarafından belirlenen evreleme sistemine göre planlanır.
- Evre I: Tümör sadece overlerde sınırlıdır.
- Evre II: Tümör pelvis içine (uterus, tüpler) uzanmıştır.
- Evre III: Pelvis dışındaki abdominal peritona veya lenf nodlarına metastaz mevcuttur.
- Evre IV: Karaciğer parankimi veya plevral efüzyon gibi uzak metastazlar söz konusudur.
Cerrahi Müdahalenin Amaçları:
- Tanıyı kesinleştirmek ve doğru evreleme yapmak.
- Mümkün olan en yüksek düzeyde tümör dokusunu temizlemek (Debulking).
- Hastanın kemoterapiye vereceği yanıtı optimize etmek.
Over kanseri şüphesi olan hastaların tedavisi; jinekolog onkolog, medikal onkolog ve radyasyon onkoloğundan oluşan deneyimli bir ekip tarafından yürütülmelidir.
