ENDOMETRİOZİS (ÇUKOLATA KİSTLERİ)

Endometriozis Nedir?

Endometriozis, rahim içi çeperini (endometrium) döşeyen dokunun rahim dışındaki bölgelerde konumlanması durumudur. Bu hastalık en sık yumurtalıklar ve rahim çevresindeki karın içi zarında (periton) görülür. Endometriozis, karın zarında 1-3 mm’lik ufak odaklardan, 10 cm’yi aşan yumurtalık kistlerine (çikolata kisti) kadar farklı boyutlarda gelişebilir. İleri seviyelerde genital organların birbirine veya bağırsaklara yapışmasına yol açabilen bu tablo, doğurganlık çağındaki kadınların yaklaşık %5-7'sini etkilemektedir.

Endometriozis Neden Olur ve Kimlerde Görülür?

Hastalığın kesin sebebi henüz tam olarak bilinmemekle birlikte, en yaygın kabul gören teori mensturasyon (adet) sırasında kopan endometrial parçaların tüplerden geriye doğru giderek karın boşluğuna yerleşmesi ve burada çoğalmasıdır. Ayrıca kan ve lenf damarları aracılığıyla uzak bölgelere yayılım gösterebilir.

Endometriozis risk faktörleri ve yayılım alanları şunlardır:

• Genetik Yatkınlık: Birinci dereceden akrabasında endometriozis olan kadınlarda risk 7 kat daha fazladır.
• Uzak Yayılım: Vakaların %1'inde akciğer, bağırsak, kas dokusu ve sinir sisteminde dahi görülebilir.

Endometriozis Belirtileri Nelerdir?

Etkilenen kadınlarda en sık karşılaşılan klinik bulgular arasında kasık ağrısı, artan adet sancısı, cinsel ilişki sırasında ağrı ve gebe kalmada zorluk (infertilite) yer alır. Bazı hastalarda mide ve bağırsak şikayetleri de eşlik edebilir.

Ağrının Karakteristiği:

• Genellikle yıllar geçtikçe şiddeti artan bir adet ağrısı şeklindedir.
• Hastalığın evresi ile ağrının şiddeti her zaman doğru orantılı değildir; yaygın hastalığı olanlarda bazen hiç ağrı görülmeyebilir.
• Cinsel ilişkide hissedilen ağrı, genellikle derin implantların ve yapışıklıkların bir göstergesidir.

Endometriozis ve İnfertilite (Kısırlık) İlişkisi

Endometriozis, üreme sağlığını doğrudan etkileyebilir. Orta ve şiddetli vakalarda tüplerde oluşan tıkanıklık veya yapışıklıklar tübal infertiliteye neden olur. Hafif vakalardaki kısırlık artışı ise henüz tam olarak açıklanamamıştır. Sağlıklı kadınlarda aylık gebelik oranı %25 iken, endometriozis hastalarında bu oran %5-11 seviyelerine düşmektedir.

Tanı Yöntemleri ve Evreleme

Hastalığın tanısında klinik şikayetler önemli bir ipucudur. Transvajinal ultrasonografi, endometrioma (çikolata kisti) vakalarında %96 oranında doğru tanı koyulmasını sağlar. Tomografi veya MRI yöntemlerinin tanısal açıdan ek bir üstünlüğü bulunmamaktadır. Kanda bir belirteç olan Ca125 testi bazı vakalarda yüksek çıkabilir. Ancak kesin tanı, cerrahi sonrası yapılan patolojik inceleme ile konulur.

Hastalığın Evreleri

Endometriozis, pelviste yarattığı harabiyet ve yaygınlığına göre 4 evreye ayrılır:

1. Evre 1: Minimal
2. Evre 2: Hafif
3. Evre 3: Orta
4. Evre 4: Şiddetli

Not: Endometriozis ilerleyici bir hastalıktır; ancak hamilelik ve menopoz dönemlerinde gerileme gösterir.

Endometriozis Tedavi Seçenekleri

Endometriozis tedavisi, hastanın şikayetlerine ve çocuk sahibi olma isteğine göre iki ana başlıkta incelenir:

1. Tıbbi Tedavi (İlaç Tedavisi)

2. Cerrahi Tedavi

Hastalığın operasyonla temizlenmesi işlemidir. Laparoskopik (kapalı) veya açık cerrahi ile uygulanabilir.

• Yüzeysel lezyonlar yakılarak tedavi edilir.
• Yumurtalık kistleri aspire edilebilir veya kist çeperi tamamen çıkarılabilir.
• Yapışıklıklar açılarak genital anatomi restore edilir.

Cerrahi Müdahalenin 3 Temel Nedeni:

1. Ağrının ilaçlarla kontrol edilememesi.
2. 3 cm’den büyük çikolata kistlerinin varlığı.
3. İnfertilite (kısırlık) durumu.