Duygusal İhmal: Çocuklukta Görülmeyen İhtiyaçlar Yetişkinlikte Nasıl Etkiler?
Duygusal ihmal her zaman açık bir kötü muamele şeklinde yaşanmaz. Bazen çocuk fiziksel
olarak güvende büyür, ihtiyaçları karşılanır ve ailesi tarafından sevildiğini bilir; ancak
duyguları yeterince fark edilmez, anlaşılmaz veya konuşulmaz.
Çocuk üzgün olduğunda “Bunda üzülecek ne var?”, korktuğunda “Abartıyorsun”,
öfkelendiğinde “Böyle davranma” gibi tepkilerle karşılaşabilir.
Zamanla çocuk yalnızca duygularını ifade etmekten değil, ne hissettiğini fark etmekten de
uzaklaşabilir.
Bu deneyimler yetişkinlik döneminde kişinin kendisiyle ve ilişkileriyle kurduğu bağı
etkileyebilir.
Duygusal İhmal Nedir?
Duygusal ihmal, çocuğun duygusal ihtiyaçlarının yeterince görülmemesi veya
karşılanmamasıyla ilişkili bir durumdur.
Burada önemli nokta, ebeveynin mutlaka kötü niyetli olması değildir.
Bazı ebeveynler kendi duygularını ifade etmekte zorlandıkları için çocuklarının duygusal
ihtiyaçlarını da fark etmekte güçlük yaşayabilir.
Bazı ailelerde başarı, sorumluluk ve davranışlar konuşulurken duygulara çok az yer verilebilir.
Çocuk zamanla;
“Duygularım önemli değil.”
“Kimseyi yormamalıyım.”
“Problemlerimi kendim çözmeliyim.”
gibi inançlar geliştirebilir.
Yetişkinlikte Nasıl Kendini Gösterebilir?
Duygusal ihmal yaşamış kişiler yetişkinlikte ne hissettiklerini anlamakta zorlanabilir.
“Ne hissediyorsun?” sorusuna cevap vermek güç gelebilir.
Kişi bir sorun yaşadığında hemen çözüm bulmaya çalışabilir ancak aslında üzgün, kırgın veya
yalnız olduğunu fark etmeyebilir.
Bazı kişiler duygusal ihtiyaçlarını küçümseyebilir.
“Bunu dert etmemeliyim.”
“Başkalarının daha büyük sorunları var.”
“Ben hallederim.”
gibi düşüncelerle kendi yaşantılarını geri plana atabilir.
Yardım İstemek Neden Zor Olabilir?
Çocuklukta duygusal ihtiyaçlarına yeterince karşılık bulamayan kişi yetişkinlikte
başkalarından destek istemekte zorlanabilir.
Kendi kendine yetmek önemli bir değer haline gelebilir.
Zorlandığında bile;
“Kimseyi uğraştırmayayım.”
“Ben kendim çözerim.”
diyebilir.
Dışarıdan güçlü ve bağımsız görünse de kişi iç dünyasında yoğun bir yalnızlık yaşayabilir.
Çünkü ihtiyaç duymak ona zayıflık veya yük olmak gibi gelebilir.
Duygusal Yakınlık Neden Zorlaşabilir?
Duygusal ihmal yaşamış kişiler ilişkilerde yakınlık kurmakta da zorlanabilir.
Partneri duygularını sorduğunda ne söyleyeceğini bilemeyebilir veya derin konular
konuşulmaya başladığında geri çekilebilir.
Bazı kişiler ise tam tersine ilişkilerde yoğun biçimde görülmek ve anlaşılmak isteyebilir.
Çocuklukta karşılanmayan ihtiyaçlar yetişkinlikte partnerin sürekli olarak;
“Beni gerçekten anlıyor musun?”
“Benim için önemli miyim?”
gibi sorularla test edilmesine neden olabilir.
Bu durum kişinin “fazla ihtiyaçlı” olduğu anlamına gelmez. Bazen geçmişte karşılık
bulmamış bir ihtiyacın bugünkü ilişkilerde daha görünür hale gelmesidir.
Duyguları Bastırmak
Duygusal ihmalin sık görülen sonuçlarından biri duyguları bastırma eğilimidir.
Kişi üzgün olduğunda çalışmaya devam edebilir, öfkelendiğinde sessiz kalabilir veya
zorlandığı bir dönemde hiçbir şey olmamış gibi davranabilir.
Duyguları bastırmak kısa vadede işlevsel olabilir.
Ancak uzun vadede kişi duygularını fark etmekte ve ifade etmekte giderek daha fazla
zorlanabilir.
Bazen bu durum;
“Ben neden hiçbir şey hissetmiyorum?”
veya
“Neden bir anda patlıyorum?”
gibi deneyimlerle ortaya çıkabilir.
Çünkü bastırılan duygular ortadan kaybolmaz; çoğu zaman farklı yollarla kendini göstermeye
devam eder.
Kendi İhtiyaçlarını Fark Etmek Neden Zordur?
Duygusal ihmal yaşayan kişiler bazen başkalarının ihtiyaçlarını kendi ihtiyaçlarından daha
hızlı fark eder.
Bir arkadaşının üzgün olduğunu hemen anlayabilir ancak kendisinin günlerdir yorgun veya
kırgın olduğunu fark etmeyebilir.
Bu nedenle şu sorular yardımcı olabilir:
“Şu anda ne hissediyorum?”
“Bu duygunun altında hangi ihtiyacım var?”
“Bir arkadaşım aynı durumda olsa ona ne önerirdim?”
Bu sorular kişinin kendi iç dünyasına yeniden dikkat vermesine yardımcı olabilir.
Duygusal İhmal Özdeğeri Nasıl Etkileyebilir?
Kişinin çocukken duyguları yeterince görülmediğinde zaman içerisinde;
“Benim ihtiyaçlarım önemli değil.”
“Ben fazla hassasım.”
“Duygularımla insanları yoruyorum.”
gibi inançlar gelişebilir.
Bu düşünceler yetişkinlikte kişinin sınır koymasını, destek istemesini veya ilişkilerde
ihtiyaçlarını ifade etmesini zorlaştırabilir.
Kişi başkalarının ihtiyaçlarını rahatlıkla önemserken kendi ihtiyaçlarını bencillik olarak
değerlendirebilir.
Oysa kişinin duygusal ihtiyaçlarının olması bir eksiklik değildir.
İhtiyaç duymak insan olmanın doğal bir parçasıdır.
Duygularla Yeniden Bağ Kurmak
Duygusal farkındalık zaman içerisinde geliştirilebilir.
Gün içerisinde kısa sürelerle durup;
“Şu anda bedenimde ne fark ediyorum?”
“Bugün beni ne rahatlattı?”
“Bugün hangi olay beni zorladı?”
diye düşünmek duyguların daha görünür hale gelmesine yardımcı olabilir.
Bazen kişi duyguyu hemen isimlendiremeyebilir.
Bu durumda “iyi” veya “kötü” demek yerine;
gergin, kırgın, endişeli, yalnız, hayal kırıklığına uğramış veya rahatlamış
gibi daha spesifik ifadeler kullanmaya çalışmak faydalı olabilir.
İhtiyaç İfade Etmeyi Öğrenmek
Kendi ihtiyacını fark etmek kadar ifade etmek de önemlidir.
“Şu anda biraz desteğe ihtiyacım var.”
“Bunun beni kırdığını söylemek istiyorum.”
“Biraz yalnız kalmaya ihtiyacım var.”
gibi ifadeler başlangıçta kişiye oldukça yabancı gelebilir.
Özellikle yıllarca kendi ihtiyaçlarını geri plana atan kişilerde suçluluk ortaya çıkabilir.
Ancak ihtiyaç ifade etmek karşı tarafı yönetmek veya zorlamak değildir.
Sağlıklı ilişkilerde kişiler ihtiyaçlarını ifade eder ve karşılıklı olarak neyin mümkün olduğunu
konuşabilir.
Psikoterapide Duygusal İhmal
Duygusal ihmalin etkileri kişinin ilişkilerinde, özdeğerinde veya duygularıyla kurduğu
ilişkide belirgin biçimde hissediliyorsa psikoterapi sürecinde ele alınabilir.
Bu süreçte kişinin çocuklukta duygularıyla nasıl karşılaşıldığı, bugün hangi duyguları ifade
etmekte zorlandığı ve ilişkilerde hangi ihtiyaçlarını bastırdığı değerlendirilebilir.
Amaç geçmişi suçlamak değildir.
Amaç, kişinin bugünkü yaşamında kendi duygularını ve ihtiyaçlarını daha iyi fark
edebilmesini sağlamaktır.
Sonuç
Duygusal ihmal bazen görünür bir yara bırakmaz.
Ancak kişinin duygularını küçümsemesi, sürekli kendi kendine yetmeye çalışması veya
ilişkilerinde ihtiyaçlarını ifade etmekte zorlanması şeklinde yetişkinlikte etkisini sürdürebilir.
Çocuklukta yeterince görülmemiş olmak, kişinin yaşamı boyunca görünmez kalmak zorunda
olduğu anlamına gelmez.
Kendi duygularını fark etmek, ihtiyaçlarına alan açmak ve destek istemeyi öğrenmek kişinin
kendisiyle daha güvenli bir ilişki kurmasının önemli parçalarıdır.
Psikolog Beyza Çoban
