Duyguların Norobiyolojisi
Navigasyon metaforuyla örnek verirsek duygularımız bize en kestirme ve doğru yolu bulabilmek için bize yol gösteren beynimizin limbik sisteminde gerçeklesen biyokimsyasal bir süreçtir. Navigasyonu temel duygularimiza ( coşku, sevinç,korku, şaşkınlık(hayranlık)öfke, üzüntü ,tiksinme / nefret, alaya alma/ değersizlik, aşağılama) hafıza kartını da yargilarımıza benzetirsek önceden yüklenmiş daha gittiğimiz ve dönüşünü bildiğimiz konumların haritası hedefimize ulaşmada kolaylık sağlayabilir. Fakat yargilarimiz yani daha önceden gittiğimiz yolun her zaman güvenilir ve ulaşılabilir olduğunu söyleyemeyiz. Bu her deneyimde degisebilecek bir şeydir.Yargılarımızın da hata payı vardır ki yoldaki arıza ya da kaza rotamızı yeniden düzenlememiz gerektiğini bize gösterir. Navigasyonun eski konumları kaydeden hafıza kartı gibi yargılarımızın doğruluğundan emin olabilmek için yeni bir yargıya adapte olabilmemiz duygularımızı da bu yönde yeniden düzenlememiz gerekir. Deprem örneginden hareketle ölmemek için kaçmaya motive olduğumuzda arkamizdaki oturan kişinin ayağının sandalyeye çarpmasi sonucu hareket ettiğini o anda düşünemeyiz.Ta ki arkamızdan eğilerek çarptığı için özür dileyene kadar. Bu deneyimle kaçma davranışı yerine tavanda asılı olan ışık sistemine bakmayı seçeriz. Böylece gereksiz yere korkmamış oluruz.
Duygularımızın, anılarımızın ve hatta motivasyonumuzun arka planındaki mimariyi oluşturan limbik sistem, kişiler arasındaki duygusal bağlar ve sosyal etkileşimlerin temelini atar. Duygu Navigasyonumuzun hafiza kartı olan limbik sistemin bileşenlerine bakacak olursak
Hipokampüs: Kısa süreli belleği uzun süreli belleğe dönüştürme, mekansal navigasyon, duygusal işleme ve bilgi transferi gibi önemli işlevlere sahiptir.
Amigdala: Amigdala, duygusal tepkilerimizin düzenlenmesinde ve stresli deneyim ve anılarımizın oluşmasında rol oynar.
Hipotalamus: Hormon üretimi ve salınımı aracılığıyla otonom sinir sistemimizi düzenler. İkincil olarak kan basıncını, kalp atış hızını, açlık, susuzluk, cinsel uyarılmayı ve sirkadiyen ritim uyku/uyanıklık döngüsünü etkiler ve düzenler.
Mammillari cisimciği: Hafıza, öğrenme ve duygusal tepkilerimizin düzenlenmesinde..
Singulat Girus: Duygusal işlevler, sosyal davranışlar, öz farkındalık, öğrenme, hafıza ve motivasyon süreçlerinde..
Parahipokampal Girus: Beyindeki limbik sistemle bağlantılıdır ve özellikle mekansal bellek, nesne tanıma ve duygusal işleme işlevlerini düzenleyerek öğrenme süreçlerimizde,çevresel bilgilerin entegrasyonunda önemli bir rol oynar.
Beyinde duygusal tepkilerin düzenlenmesinden sorumlu bu kompleks yapı, duyguları algılama işlemleme ve bu duygulara uygun tepkiler oluşturarak davranışlarımızı yönlendirir.
Limbik sistemle ilişkili bazı bozukluklar ise duygusal ve davranışsal bazı bozukluklara yol açabilir. Limbik sistemin bölümlerinde meydana gelen bozuklukların sebep olabileceği bazı rahatsızlıklar ise;
Epilepsi, Limbik Ensefalit,Demans, Anksiyete Bozuklukları, Şizofreni, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB),Kluver-Bucy Sendromu Korsakoff Psikozu, Otizm Spektrum Bozukluğu duygu durum bozukluğu yaşanan organik bozukluklardandır.
Ayrıca yaşana travma yada erken çocuklukta yasanan ilgi sevgi bakım eksikliği ,doğal afetler ,sevilen birinin ölümü veya birey için önemli kaybedilen her hangi bir şey, yaşanan yaslar gibi istisnai durumlarda duygu ve davranışlarımızda düzensizlikler görülebilir. Duygu düzensizliğinde bireyin tüm hayatı kabusa dönebilir. İliskiler bozulabilir,günlük hayatın gerekliliklerinde ve davranislarda istikrar bozulabilir.Duygu düzensizliği aynı zamanda intihara ve kendine zarar vermeye de sebep olabilir. Madde bağımlılığı, yeme bozukluğu (anorkesia bulumia) gibi sağlığı tehdit eden zarar verici davranışlar ,acı veren duygu ve düşüncelerden kaçınmanın çaresizliğiyle tekrarlayıcı biçimde devam eder.
Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu çocuğun psikososyal bilissel gelişimlerini okul başarısı ve akran ilişkilerini olumsuz etkileyebileceğinden anne babaların sağlıklı ilişkiler ve sınırlar hakkında sorumluluk bilinci kazandırmak adına danisanlarima tavsiye ettigim kitaplardan yol gosterci kaynak olarak faydalanabilirler.
Dr. Özgul Bolat " Beni ödülle cezalandırma"
Daniel Siegel T. Payne " Evet Beyinli Çocuk" Ve " " Bütün Beyinli Çocuk"
Dr. Susan Newman" Sağlıklı Sınırlar Belirlemek İcin Hayır "