Dizartri

Dizartri Nedir? Konuşma ve Dil Bozukluklarına Genel Bakış

Dizartri, kelimelerin hatalı söylenmesine veya seslendirilmesine neden olan, tıbbi literatürde sinir sisteminden kaynaklanan dil ve konuşma bozuklukları kategorisinde incelenen bir hastalıktır. Bu durum, konuşmayı sağlayan kasların kontrolünde yaşanan güçlükler sonucunda ortaya çıkar.

Dizartri hastalarında, konuşma sırasında hecelerin eklemlenmesinde (artikülasyon) ve ses tonunun doğal iniş çıkışlarında belirgin problemler gözlemlenir. Konuşma bozukluğu, vücuttaki hangi yapının veya nöral mekanizmanın işlevini kaybettiğine bağlı olarak farklı türlere ayrılmaktadır.

Dizartrinin Temel Nedenleri

Dizartri, genellikle merkezi veya periferik sinir sistemindeki hasarlar sonucu gelişir. Bu duruma yol açan başlıca sağlık sorunları şunlardır:

• Beyin Felci (Cerebral Palsy)
• Serebrovasküler olaylar (Beyin damar hastalıkları)
• Multipl Skleroz (MS)
• Parkinson hastalığı
• Myasthenia Gravis
• Menenjit ve beyin tümörleri
• Kurşun ve Karbonmonoksit (CO) zehirlenmeleri

Fonksiyonel Yapılarına Göre Dizartri Türleri

Konuşma kaslarının hareket ve koordinasyonunu sağlayan mekanizmaların bozulması, farklı klinik tablolar oluşturur. Fonksiyonu bozulan anatomik yapıya göre dizartri tipleri şu şekilde sınıflandırılır:

1. Piramidal Dizartri

Özellikle psödobülber paralizi gibi bilateral piramidal lezyonlarda görülür. Hasta kelimeleri ağzının içinde yuvarlar ve net bir telaffuz sergileyemez. Özellikle dudak kullanımı gerektiren "b, p" harfleri ile dil kullanımı gerektiren "d, t" harflerini söylemekte ciddi güçlük çekilir. Ayrıca hemiparezilerde de bu türe rastlanabilir.

2. Ekstrapiramidal Hastalıklarda Dizartri

En tipik örneği Parkinson Hastalığı'dır. Ses tonu düşük ve konuşma monotondur; heceler birbirine karışır. Bazı vakalarda cümlenin sonundaki kelimelerin hızla tekrar edildiği palilali durumu görülür. Kore ve distonilerde de istemsiz kas hareketleri nedeniyle konuşma dizartrik bir hal alır.

3. Serebellar Dizartri

Konuşma kaslarındaki asinerjiye bağlı olarak gelişen, kesik kesik ve vurgulamaların yanlış yapıldığı bir türdür. Zaman zaman patlayıcı nitelikte olan bu konuşma şekli, halk arasında sarhoş konuşmasına benzetilir. Serebellar sistem hastalıklarında, MS'te ve alkol intoksikasyonunda sıkça görülür.

4. İkinci Motor Nöron Hastalıkları

Tutulan kas grubuna göre belirtiler değişir. Periferik yüz felçlerinde dudak zayıflığı nedeniyle "b, p" harfleri; dil felçlerinde ise "d, n, s, t" harflerinin telaffuzu bozulur. Yumuşak damak felcinde ise rinolali (nazone konuşma) adı verilen genizden konuşma durumu oluşur.

5. Myasthenia Gravis ve Kas Hastalıkları

Myasthenia Gravis hastalarında konuşma kaslarındaki yorgunluk nedeniyle dizartri gelişir. Konuşma başlangıçta normal olsa da zamanla bozulur. Ayrıca yüz kaslarını etkileyen miyopatiler (kas hastalıkları) de bu tabloya neden olabilir.

Çocuklarda Dizartri Neden Görülür?

Çocuklarda görülen dizartri vakaları genellikle hamilelik dönemi veya doğum sırasındaki komplikasyonlarla ilişkilidir. Merkezi sinir sistemi hasarları sonucu kas kontrolü sağlanamaz. Çocuklarda dizartrinin başlıca nedenleri şunlardır:

Özellikle motor nöron hastalıklarının bülber yerleşimli tiplerinde, yutma güçlüğü ile birlikte konuşma erkenden bozulur. Zamanla piramidal yolların da etkilenmesiyle hastanın konuşmasının anlaşılması imkansız hale gelebilir.