DİSSOSİYATİF BOZUKLUK NEDİR?
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Dissosiyatif Bozukluk Nedir? Genel Tanımlama ve İşleyiş
Dissosiyatif bozukluk, temelinde dissosiyasyon düzeneğinin yer aldığı bir grup psikiyatrik hastalığı ifade eder. Dissosiyasyon; kimlik, bellek, algı ve çevreyle ilgili duyumlar gibi normalde bir bütünlük içinde çalışan işlevlerin bu bütünlüğünün bozulmasıdır. Bu durumda bireyin davranışları, alışılagelmiş davranış biçiminden ayrılarak bağımsız bir şekilde işlev görmeye başlar.
Bu mekanizma çoğunlukla travmaya karşı bir savunma düzeneği olarak gelişir. Travma anında ortaya çıkan dissosiyasyon iki temel işlevi yerine getirir:
- Bireyin travmatik olaydan zihinsel olarak kaçmasını sağlar.
- Travmanın yaşamın geri kalanındaki yıkıcı etkilerini ve zorunlu işleyişini geciktirir.
Dissosiyatif Bozukluk Alt Tipleri
Dissosiyatif bozukluklar klinik özelliklerine göre beş ana alt tipe ayrılmaktadır:
- Dissosiyatif Amnezi
- Dissosiyatif Kimlik Bozukluğu
- Dissosiyatif Füg
- Depersonalizasyon Bozukluğu
- Başka Türlü Adlandırılamayan Dissosiyatif Bozukluk
1. Dissosiyatif Amnezi
En sık rastlanan dissosiyatif bozukluk türüdür ve kadınlarda görülme oranı daha yüksektir. Anahtar belirti; genellikle travmatik veya yoğun stres yaratan kişisel bilgilerin, sıradan bir unutkanlıkla açıklanamayacak şekilde hatırlanmamasıdır. Bu durum organik bir nedene bağlı değildir; hastalar bellek kaybı dışında tamamen sağlıklı ve işlevsel görünebilirler.
Dissosiyatif Amnezi Alt Tipleri
| Amnezi Tipi | Özellikleri |
|---|---|
| Sınırlı Amnezi | En sık görülen tiptir; birkaç saat veya günle sınırlı bellek kaybı yaşanır. |
| Yaygın Amnezi | Kişinin tüm yaşam olaylarını kapsayan bir bellek kaybı söz konusudur. |
| Seçici Amnezi | Sadece belirli olayların veya kişilerin hatırlanmadığı durumdur. |
| Sürekli Amnezi | Olayların yaşandıktan hemen sonra unutulmasıdır; yeni anı oluşturulamaz. |
Savunma Mekanizmaları ve Tedavi: Bu bozuklukta bastırma ve yadsıma mekanizmaları baskındır. Tedavide kısa etkili barbitüratlar (tiyopental, amobarbitülat) ve benzodiazepinler anıların geri getirilmesinde yardımcı olabilir. Ayrıca hipnoz ve anılar geri geldikten sonra süreci bütünleştirmek için psikoterapi uygulanır.
2. Dissosiyatif Füg
Oldukça nadir görülen bu durumda kişi, geçmişini ve kimlik bilgilerini unutarak alışageldiği ortamdan uzaklaşır. Birey kısmen veya tamamen yeni bir kimliğe bürünebilir. Genellikle savaş, doğal afet veya yoğun iç çatışmalar sonrasında ortaya çıkar.
- Klinik Seyir: Hastalar füg halindeyken durumun farkında değildir. Eski kimliklerine döndüklerinde füg öncesini hatırlayabilirler ancak füg süresince yaptıklarını hatırlamazlar.
- İyileşme: Genellikle kendiliğinden, hızlı ve tam bir iyileşme görülür; tekrarlama riski düşüktür.
3. Dissosiyatif Kimlik Bozukluğu (Çoğul Kişilik)
Bir kişide iki veya daha fazla birbirinden ayrı alter kimliğin bulunması durumudur. Bu kişilikler farklı davranış, tutum ve ilişki kurma biçimlerine sahiptir. Kişilik sayısı genellikle 5-10 arasındadır ve geçişler ani/dramatiktir.
- Risk Faktörleri: Hastaların %90-100'ü kadındır. Çocukluk çağı travmaları (fiziksel/cinsel istismar) en önemli etkendir.
- Prognoz: Dissosiyatif bozukluklar arasında en kötü prognoza sahip olandır; genellikle kronik seyreder.
- Tedavi: Psikoterapide amaç; alter kimlikleri tanımak, travmaları çalışmak ve nihayetinde kimliklerin birleştirilmesini sağlamaktır.
4. Depersonalizasyon Bozukluğu
Kişinin kendi bedeninden veya gerçeklik duygusundan ayrıldığı, sanki kendisini dışarıdan bir gözlemci gibi izlediği hissidir. Bu deneyim sırasında gerçeği değerlendirme yetisi bozulmaz.
- Tanı Kriteri: Toplumun %70'inde izole bir fenomen olarak görülebilir; ancak tanı için bu durumun süreklilik arz etmesi ve işlevselliği bozması gerekir.
- Tedavi: Tedavi verileri sınırlı olmakla birlikte, destekleyici ve iç görü yönelimli psikoterapi ile eşlik eden semptomlara yönelik ilaç tedavisi önerilir.
Kaynakça
- Yüksel N (2006). Ruhsal Hastalıklar. MN Medikal & Nobel, 3. baskı, Ankara.
- Kaplan HI, Sadock BJ, Grebb JA (1994). Synopsis of Psychiatry. Williams & Wilkins, 7th edition, Baltimore, Maryland.
