DİŞ ÇÜRÜĞÜ VE EPİDEMİYOLOJİK İNDEKSLERİ
- Diş çürüğü; diş yapısı, ağız florası, beslenme ve zaman faktörlerinin birleşmesiyle oluşan, pH seviyesinin 5.5'in altına düşmesiyle tetiklenen ilerleyici bir hastalıktır.
- Çürük oluşumunda Mutans streptokoklar başlangıçtan, laktobasiller dentin yıkımından ve aktinomiçesler ise kök yüzeyi çürüklerinden sorumlu temel mikroorganizmalardır.
- Toplumdaki çürük durumunu ve tedavi başarısını ölçmek için DMFT indeksi ile prevalans ve insidans gibi epidemiyolojik veriler kullanılır.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Diş Çürüğü Nedir ve Nasıl Oluşur?
Diş çürüğü, diş yüzeyinde mikrobiyal aktivite ile başlayan; mine, dentin ve sement dokularının progresif (ilerleyici) yıkımı ile karakterize multifaktöriyel bir hastalıktır. Çürüğün meydana gelmesi için dört temel bileşenin bir araya gelmesi gerekir: Host (çürüğe yatkın diş), karyojenik ağız florası, substrat (besinler) ve zaman.
Çürük Oluşumunda Besinlerin ve pH Dengesi Rolü
Monosakkaritler (glükoz, früktoz, galaktoz) bakteriler tarafından kolaylıkla fermente edilerek asetik, formik, laktik, propiyonik ve maleik asit gibi organik asitlerin oluşmasına neden olur. Özellikle yapışkan formdaki şekerlerin ana öğün aralarında tüketilmesi çürük riskini ciddi oranda artırır.
Diş minesi üzerindeki demineralizasyon ve remineralizasyon süreçleri, tükürüğün tamponlayıcı sistemleri sayesinde dengede tutulur. Ancak asit saldırısı remineralizasyona fırsat vermeyecek kadar sürekli olursa, mine yapısı çözünmeye başlar. pH değeri 5.5 (izoelektrik nokta) seviyesine ulaştığında minenin organo-inorganik yapısı çözünür ve çürük oluşur. Özellikle oklüzal fissürler, plak birikimine uygun yapıları nedeniyle çürüğe en yatkın bölgelerdir.
Dental Plak ve Materia Alba Oluşumu
Diş fırçalamadan yaklaşık 1 saat sonra diş yüzeyinde Akkiz Pellikül (kazanılmış pelikül) adı verilen yapı oluşur. Tükürükteki glükoproteinlerden oluşan bu yapı, diş yüzeyine selektif permeabilite özelliği kazandırarak koruma sağlasa da, karyojenik bakterilerin tutunmasını kolaylaştırır. 24 saat içinde bakterilerin çoğalması ve yiyecek artıklarıyla birleşmesi sonucu, diş yüzeyinden kolayca uzaklaştırılamayan beyaz renkli materia alba tabakası meydana gelir.
Karyojenik Flora: Çürüğe Neden Olan Bakteriler
Diş çürüğünün gelişiminde rol oynayan mikroorganizmalar üç ana grupta incelenir:
- Oral Streptokoklar: S. sanguis, S. mitior, S. milleri, S. salivarius ve Mutans streptokoklar.
- Oral Laktobasiller: Mine yıkımından sonra dentin yıkımından sorumlu olan asit yapıcı bakterilerdir (L. casei, L. acidophilus vb.).
- Oral Aktinomiçesler: Filamentöz yapıdaki bu bakteriler, özellikle kök yüzeyi çürüklerinden (A. naeslundi ve A. viscosus) sorumludur.
Mutans Streptokoklar ve Özellikleri
Karyolojik açıdan en önemli grup olan Mutans streptokoklar içinde 7 farklı serotip bulunur. Bunlar arasında öne çıkanlar şunlardır:
| Bakteri Türü | Özellikleri ve Sorumlu Olduğu Alanlar |
|---|---|
| S. mutans | Oklüzal fissürlere penetre olur, temel çürük sorumlusudur. |
| S. sobrinus | Özellikle arayüz çürüklerinden sorumlu olduğu düşünülür. |
| S. sanguis | Plak florasında en yaygın bulunan, glukan oluşturarak tutunmayı sağlayan türdür. |
| S. salivarius | Tükürükte yoğun bulunur ancak karyojenik potansiyeli zayıftır. |
Diş Çürüğüne Ait Epidemiyolojik İndeksler
Epidemiyoloji, hastalıkların toplumdaki dağılımını ve sıklığını inceleyen bilim dalıdır. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), teşhis ve takipte standardizasyon sağlamak amacıyla belirli kriterler belirlemiştir.
A) Çürük Prevalans ve İnsidans Hızı
- Çürük Prevalans Hızı: Bir toplumda çürük taşıyan birey sayısının toplam muayene edilen birey sayısına oranının yüzde (%) cinsinden ifadesidir.
- Çürük İnsidans Hızı: Belirli bir zaman periyodunda yeni oluşan çürük lezyonlarının sayısının toplam birey sayısına oranıdır (yüzde olarak ifade edilmez).
B) Çürüğün Şiddetini Ölçen İndeksler (DMF)
Toplumun çürükten etkilenme düzeyini belirlemek için DMF indeksi kullanılır:
- D (Decay): Çürük diş sayısı
- M (Missing): Eksik diş sayısı
- F (Filled): Dolgulu diş sayısı
DMFT, toplam diş sayısını baz alırken; DMFS, dişlerin yüzey sayısını (yetişkinlerde 128 yüzey) baz alır. Süt dişleri için ise dft ve dfs indeksleri kullanılır; ancak süt dişlerinde fizyolojik dökülme riski nedeniyle genellikle "M" (eksik) bileşeni dahil edilmez.
C) Laboratuvar Bulguları ve Aktivite Testleri
Çürüğe yatkınlığı belirlemek için kullanılan parametreler şunlardır:
- Snyder Testi: Tükürüğün enkübe edilmesiyle oluşan asit miktarının ölçümü.
- Tükürük Akış Hızı ve Tamponlama Kapasitesi: Akış hızının azalması asitlerin nötralize edilememesine yol açar.
- SMAPPI: Arayüz bölgelerindeki dental plak içindeki S. mutans miktarını gösteren indekstir.
D) Tedavi Gereksinimi İndeksleri
- UGTİ (Uygulanması Gereken Tedavi İndeksi): (D / DMFT) x 100 formülüyle hesaplanır. Değerin sıfıra yaklaşması hizmet kalitesinin yüksek olduğunu gösterir.
- UTİ (Uygulanan Tedavi İndeksi): (F / DMFT) x 100 formülüyle hesaplanır. Toplumda yapılan tedavilerin başarısını gösterir, %100'e yakın olması hedeflenir.
