DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU (DEHB) NEDİR?

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Nedir?

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB); aşırı hareketlilik, dikkat sorunları ve istekleri erteleyememe olarak tanımlanan dürtüsellik belirtileriyle kendini gösteren bir psikiyatrik bozukluktur. Bu durum, bireyin bilişsel ve sosyal işlevselliğini doğrudan etkileyen temel semptomlar üzerine kuruludur. DEHB tanısı alan çocuklar, özellikle dikkatlerini toplamakta ve yerlerinde sabit oturmakta ciddi güçlükler yaşarlar.

Bu bozukluğun getirdiği dürtüsel davranışlar, çocukların bir eylemin sonuçlarını düşünmeden hareket etmesine yol açar. Bu durum, arkadaş ilişkilerinde sosyal dışlanma, oyunlara dahil edilmeme ve niteliksiz arkadaşlıklar kurma gibi olumsuz sonuçlar doğurabilir. Ayrıca, kontrol edilemeyen bu belirtiler zamanla akademik başarısızlık riskini de beraberinde getirir.

DEHB’nin Üç Temel Belirtisi

DEHB, klinik olarak üç ana başlık altında incelenir. Bu belirtilerin her biri, çocuğun günlük yaşam kalitesini ve sosyal uyumunu farklı şekillerde etkiler:

1. Aşırı Hareketlilik

Çocuğun kendi yaş grubundaki akranlarıyla kıyaslandığında belirgin düzeyde daha hareketli olmasıdır. Bu durum; evde, okulda ve sosyal ortamlarda işlevselliği bozduğunda aşırı hareketlilik olarak nitelendirilir. Bu çocuklar adeta "kıpır kıpır" bir yapıya sahiptir ve dış uyarılara rağmen hareketlerini kontrol altına almakta zorlanırlar.

2. Dikkat Sorunları

Dikkat, zihni belirli bir noktaya odaklama becerisidir. DEHB olan çocuklarda dikkat süresi oldukça kısadır. Isı, ışık ve ses gibi çevresel etmenlerden kolayca etkilenen bu çocuklar; unutkanlık, eşyalarını sık sık kaybetme ve genel bir düzensizlik hali sergilerler.

3. Dürtüsellik

Davranışları organize edememe durumu olan dürtüsellik; acelecilik, istekleri erteleyememe ve başkalarının sözünü kesme gibi belirtilerle ortaya çıkar. Bu bireyler, sorulara henüz tamamlanmadan yanıt verme ve sıralarını beklemekte güçlük çekme gibi zorluklar yaşarlar.

DEHB Görülme Sıklığı ve Risk Faktörleri

DEHB, toplumda ve okul çağındaki çocuklarda oldukça yaygın görülen bir rahatsızlıktır. Araştırmalar, bu bozukluğun her 20-30 çocuktan birinde görülebileceğini, yani her sınıfta en az bir DEHB tanılı çocuk bulunabileceğini göstermektedir.

Tedavi edilmeyen DEHB, yetişkinlik döneminde; alkol ve madde bağımlılığı, depresyon, anksiyete, davranış bozuklukları ve ciddi eğitim sorunlarına zemin hazırlayabilir.

Tanı ve Uzman Desteği

DEHB tanısı genellikle çocuğun okul hayatının başlamasıyla birlikte netleşir. Sınıf ortamında ders boyunca oturma, verilen görevleri tamamlama ve ikili ilişkileri sürdürme konusunda zorlanan çocuklar, sınıf öğretmenleri tarafından fark edilir. Öğretmenin gözlemleri veya ailenin belirtileri takip etmesi sonucunda, çocuk bir uzman yardımına yönlendirilir.

Dikkat Eksikliği Belirtileri Nelerdir?

Dikkat eksikliği yaşayan bireylerde aşağıdaki belirtiler sıklıkla gözlemlenir:

• Sabit durması istendiğinde uyum sağlayamama.
• Ellerini ve ayaklarını sürekli hareket ettirme.
• Çok konuşma ve fizik kurallarını hiçe sayarak tırmanma/koşma eylemleri.
• Sıralı işlerde sırasını bekleyememe ve aceleci tavırlar.
• Odaklanma sorunları, ayrıntıları atlama ve sık hata yapma.
• Eşyaları kaybetme, unutkanlık ve rutin işleri aksatma.
• Verilen komutları takip edememe ve karşısındakini dinlemiyormuş gibi görünme.
• Organizasyon bozukluğu ve yoğun bilişsel çaba gerektiren işlerden (kitap okuma, ders çalışma vb.) kaçınma.

Hiperaktivite Bozukluğu Belirtileri Nelerdir?

Hiperaktivite baskın olan vakalarda şu semptomlar ön plana çıkar:

1. Ellerin ve ayakların sürekli kıpır kıpır olması durumu.
2. Uzun süre aynı yerde oturamama ve aşırı hareketlilik.
3. Herhangi bir aktiviteyi sessiz ve sakin bir şekilde yürütememe.
4. Sorular tamamlanmadan cevap vermeye çalışma.
5. Başkalarının sözünü kesme ve dinleme güçlüğü.
6. Dağınık konularda, uzun ve aşırı konuşma.
7. Bekleme gerektiren durumlarda (sıra bekleme vb.) ciddi sorunlar yaşama.