Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Olan Çocukların Okulda Dışlanması
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) ve Çocuk Gelişimi
Dikkat, bireyin zihnini belirli bir konuya, olaya veya noktaya yöneltebilme becerisidir. Çocuklarda dikkat gelişimi henüz anne karnındayken başlar ve duyuların gelişimiyle paralel bir seyir izler. Duyu organları olgunlaştıkça çocuk, dış uyaranlara tepki vermeye başlar; örneğin anne karnındaki bir bebek yüksek seslere tekme atarak tepki verirken, düşük tempolu seslerde daha huzurlu hareketler sergiler.
Bebeklik döneminde ışığa karşı duyarlılıkla başlayan bu süreç, zamanla parlak renkli ve hareketli nesnelerin takip edilmesiyle devam eder. Dikkat süresi ve yoğunluğu, çocuğun yaşına ve gelişim evresine göre değişkenlik gösterir. Çocuk büyüdükçe bu sürenin artması beklenir; bu nedenle erken dönemlerdeki her hareketlilik hemen Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) olarak tanımlanmamalıdır.
Okul Öncesi Dönemde DEHB Belirtileri
Anaokulu çağındaki çocuklarda dikkat gelişimi; dinleme becerisi, bir etkinliğe odaklanma ve başlanan işi bitirebilme kapasitesi üzerinden gözlemlenir. Uzmanlar, ailenin ve öğretmenin gözlemleriyle çocuğun yaş grubuna uygun bir dikkat süresine sahip olup olmadığını değerlendirir. DEHB olan çocuklar, genellikle 7 yaşından önce şu belirtilerle kendilerini belli ederler:
- Yaşıtlarına göre çok daha kısa süreli odaklanma,
- Sürekli hareket halinde olma (ellerin ve ayakların durmaması),
- Dinleme konusunda sabırsızlık ve başkalarının sözünü kesme,
- Yönergelere odaklanamadığı için görevleri eksik veya yanlış yapma,
- Sıra bekleyememe ve grup etkinliklerinden sık sık kopma,
- Eşyalarını sık kaybetme ve sürekli yerinden kalkma isteği.
Sosyal Dışlanma ve Arkadaşlık İlişkileri
DEHB olan çocuklar, 0-3 yaş döneminde bireysel bakım odaklı oldukları için toplumsal ilişkilerde büyük sorunlar yaşamazlar. Ancak erken çocukluk eğitimi ve arkadaşlık ilişkilerinin başlamasıyla birlikte sosyal zorluklar baş gösterir. Bu çocukların yönergeleri beklemeden, hatalı şekilde uygulamaya geçmeleri sınıf düzenini bozabilir.
Sınıf ortamında yaşanan bu uyumsuzluklar, diğer çocukların dikkatini dağıtır ve DEHB'li çocuğun istenmeyen kişi ilan edilmesine yol açabilir. Oyun kurallarını kavrayamama veya grup etkinliklerinde kopukluk yaşama, akranları arasında alay konusu olmasına neden olabilir. Bu durum sadece DEHB'li çocuğu değil, tüm sınıfın eğitim kalitesini etkileyen bir süreçtir.
DEHB'nin Gelişim Alanlarına Olumsuz Etkileri
Sosyal dışlanma yaşayan çocuklarda, duygusal zedelenmeye bağlı olarak farklı gelişimsel sorunlar tetiklenebilir:
| Gelişim Alanı | Etkilenme Biçimi |
|---|---|
| Duygusal Gelişim | Hırçınlık, saldırganlık veya içine kapanma görülür. |
| Sosyal Gelişim | Toplum içine girmekten kaçınma ve yalnızlaşma yaşanır. |
| Psikomotor Gelişim | Grup oyunlarına katılamadığı için fiziksel beceriler olumsuz etkilenir. |
| Dil Gelişim | Etkinliklerden kopma ve onay görmeme nedeniyle iletişim zayıflar. |
| Fiziksel Gelişim | Yemekte odaklanamama ve uyku kalitesinde düşüş gözlemlenir. |
İlköğretim Dönemi ve Akademik Başarı
DEHB'nin en belirgin hale geldiği dönem ilköğretime geçiş sürecidir. Okul başarısızlığı, ailelerin bu durumu fark etmesindeki en temel faktördür. Okuma-yazma çalışmalarında yaşanan konsantrasyon sorunları, çocuğun akademik olarak geride kalmasına neden olur. Bu durum sadece öğrenciyi değil; öğretmeni, diğer velileri ve okul idaresini de kapsayan geniş çaplı bir iletişim krizine dönüşebilir.
Çözüm Önerileri ve Yaklaşımlar
DEHB olan çocukların toplum dışına itilmemesi ve yalnızlığa mahkum edilmemesi kritik önem taşır. Bu süreçte izlenmesi gereken adımlar şunlardır:
- Öğretmen Desteği: Öğretmenler, sınıftaki diğer öğrencilerin ve velilerin kabul düzeyini artırmak için oryantasyon çalışmaları yapmalıdır.
- Kaynaştırma Çalışmaları: Çocuğun sosyal çevreye uyumu için özel etkinlikler planlanmalıdır.
- Aile İş Birliği: Diğer velilerin anlayışlı yaklaşımı ve el birliği ile sorunun çözümüne odaklanılmalıdır.
- Uzman Yardımı: Gerekli durumlarda pedagog, öğrenci koçu veya ilgili uzmanlardan profesyonel destek alınmalıdır.
Öznur Simav
Pedagog & Çocuk-Aile İletişim Danışmanı
