Değişmek İsteyip Aynı Yerde Kalmanın Psikolojisi
Değişim İsteği Neden Harekete Dönüşmez?
Değişmek istemek ile değişime hazır olmak aynı şey değildir. Birçok insan zihinsel olarak değişimin gerekli olduğunu kabul eder; ancak duygusal olarak aynı yere tutunmaya devam eder. Çünkü mevcut durum ne kadar zorlayıcı olsa da birey için tanıdıktır.
Tanıdık olan, güvenli hissettirir. Değişim ise belirsizlik içerir.
Aynı Yerde Kalmak Ne İşe Yarar?
Psikolojik olarak yerinde saymak çoğu zaman bir koruma işlevi görür. Kişi değişirse ne olacağını, neleri kaybedebileceğini ya da hangi duygularla yüzleşmek zorunda kalacağını bilemez. Bu bilinmezlik, hareketsizliği görece olarak daha “güvenli” hâle getirir.
Klinik gözlemlerde bu durum sıklıkla şu düşüncelerle eşlik eder:
“Değişirsem her şey dağılabilir”
“Hazır değilim”
“Peki ya daha kötü olursa?”
Bu noktada aynı yerde kalmak bir başarısızlık değil, ertelemeli bir baş etme biçimidir.
Farkındalık Artınca Neden Daha Çok Sıkışırız?
Kişi neyin değişmesi gerektiğini fark ettiğinde, artık eski hâlini de rahatça sürdüremez. Ancak yeni hâline geçmek için gereken içsel güven henüz oluşmamıştır. Bu iki arada kalma hâli, yoğun bir sıkışmışlık yaratır.
Kendini suçlama genellikle burada başlar:
“Madem farkındayım, neden hâlâ yapamıyorum?”
Oysa bu sıkışma, sürecin yanlış gittiğini değil; geçiş aşamasında olunduğunu gösterir.
Terapötik Açıdan Bu Durum Nasıl Okunur?
Terapi sürecinde amaç, kişiyi zorla değiştirmek değildir. Aksine, değişimin neden bu kadar zor geldiğini anlamak önceliklidir. Kişi çoğu zaman değişime değil; değişimin getireceği duygusal sonuçlara direnmektedir.
Bu noktada terapi, “neden hâlâ buradayım?” sorusunu yargısız bir şekilde ele almayı mümkün kılar. Bu soru doğru yerde sorulduğunda, değişim daha gerçekçi ve sürdürülebilir bir zemine oturur.
Değişim Neden Lineer Değildir?
Değişim düz bir çizgide ilerlemez. İstek, geri çekilme, tekrar deneme ve durma hâlleri iç içe geçer. Aynı yerde kalıyormuş gibi hissetmek, çoğu zaman yüzeyde hareketsizliktir; içeride ise ciddi bir yeniden yapılanma süreci yaşanır.
Bu süreç dışarıdan görünmez, ama hissedilir.
Değişmek isteyip aynı yerde kalmak, irade eksikliği değil; çoğu zaman psikolojik bir korunma hâlidir. Kişi henüz kaybedecekleriyle, korkularıyla ve belirsizlikle temas etmeye hazır olmayabilir. Bu durumu fark etmek, değişimin ilk adımıdır. Çünkü gerçek değişim, kendini zorlamakla değil; kendini anlamakla başlar.
