DEĞERSİZLİK DUYGUSU

Değersizlik Duygusunun Davranışlar Üzerindeki Etkisi

İnsan ilişkilerinde sıkça rastlanan eleştirel tutumlar, küçümseme ve kibirli davranışlar, aslında bireyin kendi iç dünyasından kaçış çabasının birer yansımasıdır. Bu davranışların temelinde yatan değersizlik duygusu, çoğu zaman kişi tarafından bilinçli olarak fark edilmez. Birey, kendisini olduğu gibi kabul eden ve sevgiyle yaklaşan insanları küçümseme eğilimi gösterir; çünkü onun zihninde "değersiz birini ancak değersiz biri kabul eder" şeklinde kökleşmiş bir temel düşünce hakimdir.

Onay Arayışı ve İlişkilerde Uzaklaşma Döngüsü

Öz değer eksikliği yaşayan kişiler, sosyal yaşamlarında sürekli birilerinin onayını alma ve kendini kanıtlama çabası içerisindedir. Ancak bu süreçte dikkat çekici bir döngü yaşanır:

• Kişi, beklediği onayı ve kabulü aldığı anda karşı tarafa olan ilgisini hızla kaybeder.
• Bu durum, sosyal çevrede "elde ettikten sonra uzaklaşan tip" olarak tanımlanmalarına neden olur.
• Aslında burada bir elde etme durumu değil, karşı tarafın sunduğu değer ve kabulün birey tarafından değersizleştirilmesi söz konusudur.

Küçümseme Mekanizması ve Yansımalar

Değersizlik duygusu içindeki birey, kendisiyle benzer gördüğü kişileri küçümseyerek aslında kendi içindeki düşük benlik algısını dışa vurur. Bu durum özellikle kişinin kendi uzantısı gibi algıladığı gruplarda belirginleşir. Birey; akrabaları, hemşehrileri veya meslektaşları gibi geçmişini yansıtan kişilerden kaçar. Bu kişiler ona hatırlamak istemediği çağrışımları yaşattığı için, gereksiz yere iletişimi koparma yoluna gider.

İlişkilerde Savunma Duvarları ve Seçici Arkadaşlıklar

Bu psikolojik yapıya sahip kişilerin ilişkilerinde aşılması güç, kalın bir duvar bulunur. En küçük bir kırılma anında bu duvar örülür ve yıkılması oldukça güçtür. Ayrıca, bu bireyler ilişkilerini ve sosyal çevrelerini kendilerini üstün hissedecekleri şekilde şu kriterlere göre düzenleyebilirler:

Maskeler ve İçsel Çatışma

Kendi benliğini, geçmişini, cinsiyetini veya ailesini reddeden bireyler, bu gerçeklerden kaçmak adına çeşitli maskeler yaratırlar. Kişinin kendi özüyle barışık olmaması ve sürekli bir kaçış halinde olması, zamanla bu maskelerin altında ezilmesine yol açar. Bu süreç, kaçınılmaz olarak derin bir içsel çatışma ile sonuçlanır ve bireyin psikolojik dengesini olumsuz yönde etkiler.