ÇOCUKLARDA UYUM VE DAVRANIŞ BOZUKLUKLARI PROBLEMLERİ

Çocuklarda Uyum ve Davranış Bozuklukları Nedir?

Çocuklar, gelişim dönemlerinde karşılaştıkları doğal zorlukların yanı sıra yakın çevrelerinden gelen olumsuz etkilere tepki olarak çeşitli duygusal bozukluklar sergileyebilirler. Bu olumsuz tepkiler literatürde uyum ve davranış bozuklukları olarak adlandırılır. Bu süreçte çocuklarda sıklıkla; parmak emme, tırnak yeme, alt ıslatma, yalan söyleme ve çalma gibi davranışlar gözlemlenir.

Bu davranışların dönemsel ve geçici sorunlar olduğu unutulmamalıdır. Çocuğun sağlıklı bir kişilik gelişimi sürdürebilmesi ve bu olumsuz davranışların ortadan kalkması için olumlu çevre koşulları kritik öneme sahiptir. Sevgi dolu, güvenilir ve anlayışlı bir ebeveyn yaklaşımı, çocuğun ihtiyaç duyduğu güvenli ortamı sağlar. Bu desteği alamayan çocuklar ise kendilerini güvensiz hisseder, sevilip sevilmedikleri konusunda çelişki yaşar ve dikkat çekmek amacıyla istenmeyen davranışlara yönelirler.

Çocuklarda Alt Islatma (Enürezis) Sorunu

Çocuklarda tuvalet eğitimi süreci fiziksel gelişime bağlı olarak değişkenlik gösterir. Gündüz kontrolü genellikle 2 yaş civarında, gece kontrolü ise 3.5 - 4.5 yaş aralığında tamamlanır. 4 yaşından sonra devam eden alt ıslatma durumları hem aile hem de çocuk için zorlayıcı bir sürece dönüşebilir.

Alt Islatmanın Temel Nedenleri

Alt ıslatma davranışı temel olarak iki farklı nedenden kaynaklanabilir:

1. Fiziksel Nedenler: Kas kontrol mekanizmasındaki gelişimsel gecikmeler.
2. Eğitimsel Hatalar: Ebeveynlerin düzensiz veya yetersiz tuvalet eğitimi vermesi.

Bazı durumlarda tuvalet kontrolü sağlandıktan sonra; yeni bir kardeşin doğumu veya taşınma gibi ruhsal gerginlik yaratan olaylar nedeniyle gerileme görülebilir. Bu durum bazen çocuğun anneye duyduğu öfkenin sembolik bir dışavurumu olarak da değerlendirilir.

Çözüm İçin Uygulanabilecek Yöntemler

• Rutin Oluşturma: Çocuk belirli saatlerde tuvalete gitmeye alıştırılmalıdır.
• Gece Takibi: Alt ıslatma saati tespit edilerek, çocuk bu saatten önce uyandırılmalı ve bilinci açık şekilde tuvalete yönlendirilmelidir.
• Sabır ve Anlayış: İdrar kesesi olgunlaştıkça ve ruhsal baskı azaldıkça sorun genellikle kendiliğinden çözülür.

Parmak Emme ve Tırnak Yeme Alışkanlıkları

Parmak emme davranışı 3-4 yaşına kadar normal kabul edilirken, 5-6 yaşından sonra devam etmesi ruhsal gerginlik belirtisi olabilir. Aileler bu durumu bebeksi bir davranış olarak tanımlayıp, çocuğu azarlamadan ve dikkat çekmeden sabırla yaklaşmalıdır.

Tırnak yeme ise genellikle 3-4 yaşından sonra ortaya çıkar ve bir güvensizlik belirtisi olarak kabul edilir. Bu davranışın altında yatan temel faktörler şunlardır:

• Aşırı baskıcı ve otoriter eğitim modelleri.
• Sürekli azarlanma ve yetersiz ilgi/sevgi.
• Aile içindeki tırnak yiyen modellerin taklit edilmesi.

Ebeveynler bu süreçte eğitim yöntemlerini gözden geçirmeli, çocuğa güvenli bir çevre sunmalı ve ani müdahalelerden kaçınmalıdır.

Çocuklarda Yalan Söyleme ve Nedenleri

4 yaşına kadar olan çocuklarda görülen yalanlar, aslında hayal dünyasının bir yansımasıdır ve gerçek anlamda yalan sayılmazlar. Ancak çocuk gerçekle hayali ayırt etmeye başladıktan sonra yalan söylüyorsa, bu durum çevreyle olan olumsuz ilişkilerin bir sonucudur.

Mülkiyet Kavramı ve Çalma-Hırsızlık

Çocuklarda doğuştan bir mülkiyet kavramı bulunmaz; gördükleri her şeyi kendilerine aitmiş gibi algılayabilirler. Bu bilincin aile tarafından kazandırılması gerekir. 5 yaşına kadar olan izinsiz alma eylemleri bir bozukluk olarak görülmemelidir.

Mülkiyet bilincini geliştirmek için:

1. Çocuğa ait özel bir alan (oda, çekmece) oluşturulmalıdır.
2. Yaşına uygun miktarda harçlık verilmelidir.
3. Başkasına ait bir eşyayı aldığında, eşyanın sahibi nazikçe hatırlatılmalıdır.
4. Ebeveynler, başkalarının eşyalarını izinsiz almayarak örnek teşkil etmelidir.

Sonuç olarak; çocuklardaki bu davranış bozukluklarının çözümü, aşırı otorite veya aşırı sevgiden ziyade dengeli ve tutarlı bir aile yapısından geçmektedir.

Kaynak: Prof. Dr. Haluk Yavuzer, Çocuk Psikolojisi, Remzi Kitabevi