Çocuklarda Duygusal Farkındalık

Çocuklarda Duygusal Gelişim ve Duyguların Tanımı

Duygu, belirli nesne, olay ya da kişilerin bireyin iç dünyasında uyandırdığı izlenimler olarak tanımlanmaktadır. Yaşam boyunca insanlar, çevreden gelen çeşitli uyaranların etkisiyle farklı duyguları deneyimlerler. Bu deneyimler sırasında yetişkinleri ve çocukları birbirinden ayıran en temel fark, bu duyguları algılama ve değerlendirme biçimleridir.

Okul Öncesi Dönemde Duygusal Farkındalık

Duygusal gelişim, okul öncesi dönemle başlamakta ve ilerleyen yıllarda gelişerek devam etmektedir. Duyguları anlama becerisi; diğer insanların yüz ifadelerinin, sözsüz mesajlarının ve duygular hakkında konuşmalarının gözlemlenmesiyle şekillenir. Özellikle aile içindeki duygusal etkileşim, çocukların iç dünyasını doğrudan etkileyen en temel unsurdur.

Ebeveynlerin çocuklarının duygusal deneyimlerindeki rehberliği, çocukların duygusal farkındalık geliştirmeleri açısından kritik bir öneme sahiptir. Bu süreçte sağlanan doğru yönlendirme, çocuğun ileride sağlıklı bir birey olmasının temelini atar.

Duyguların İşlevleri ve Bastırılmasının Sonuçları

Duygular, insan yaşamında yol gösterici ve harekete geçirici bir işleve sahiptir. İlkel zamanlardan beri insanlar, zor koşullarda hayatta kalabilmek için duygularının önderliğine güvenmişlerdir. Örneğin, korku duygusu tehlike anında "kaçma" davranışını tetikleyerek hayatta kalmayı kolaylaştırır.

Ancak duyguların baskı altında tutulduğu durumlarda, bu duygular gün yüzüne çıktığında şu sonuçlar doğabilir:

• Sınır tanımaz ve öngörülemez davranışlar
• Yıkıcı duygusal patlamalar
• Empati yeteneğinde azalma

Kendisinin ne hissettiğinden habersiz olan bir birey, doğal olarak başkasının duygularını da anlayamayacaktır.

Duyguyu Kabullenmek ve İfade Biçimleri

Deneyimlenen duyguyu kabullenmek, o duygunun olumsuz biçimlerde yansıtılmaması veya bastırılmaması için oldukça önemlidir. Çocuklar, yaşadıkları duyguların doğal olduğunu ancak bu duyguların kaba ve kötü davranışlar şeklinde ifade edilmesinin yanlış olduğunu öğrenmeye ihtiyaç duyarlar.

Çocukların duyguları yüzünden yargılanmadıklarını ve hala sevildiklerini bilmeleri onları rahatlatır. Duyguların kabul gördüğü bir ortamda büyüyen çocuk, hisleri nedeniyle suçluluk veya korku duymaz. Unutulmamalıdır ki, ilişkileri bozan duyguların kendisi değil, bu duyguların ifade ediliş şeklindeki aksaklıklardır.

Duygular İyi veya Kötü Olarak Sınıflandırılabilir mi?

Duygular iyi veya kötü olarak sınıflandırılamaz. Her bir duygu, değişen ve gelişen benliğimizin doğal birer parçasıdır. Sadece duygu sonrasında ulaşılan düşünce ve sergilenen davranış doğru ya da yanlış olabilir.

Ebeveynler, çocukların duygularını deneyimlediği anlarda şu tutumlardan kaçınmalıdır:

• Yargılama ve küçümseme
• Yok sayma
• Cezalandırma

Duygusal Gelişim Sürecinde Ebeveynler Neler Yapabilir?

Çocuklarda duygusal farkındalık kazandırmak için ebeveynlerin izleyebileceği stratejik adımlar şunlardır:

1. Duygusal Farkındalık İçin Yol Gösterici Olun

İlk olarak çocuğu kabul edici bir tavırla dinlemeli ve bu duyguları herkesin hissedebileceği açıklanmalıdır. Ardından, o duyguya yol açan ihtiyacı gidermek için müdahale edilmelidir. Önemli olan, yaşanan duygunun farkına varılması ve tanımlanmasıdır.

2. Çocuklara Model Olun

Ebeveynlerin kendi duygularını yaşama biçimi, çocuğun duygulara bakış açısını doğrudan etkiler. Duygular erken yaşlarda sezgilerle ve sözel olmayan ifadelerle öğrenilir. Bu nedenle ebeveynlerin hissettikleri duyguyu, nedenini ve ihtiyaçlarını açıkça ifade etmeleri çocuk için en etkili öğrenme deneyimidir.

Uzm. Psk. Emine KAYA BİCAN