ÇOCUKLARDA BOŞANMA ETKİSİ

Boşanma Sürecinin Çocuk Psikolojisi Üzerindeki Temel Etkileri

Boşanma, özellikle çocuklu aileler için pek çok soruyu ve kaygıyı beraberinde getiren oldukça zorlu bir süreçtir. Normal şartlarda bir çocuğun duygusal gelişimi, sosyal ve ruhsal olgunlaşması için anne ve babasıyla aynı çatı altında büyümesi ideal olandır. Ancak aile içindeki sürekli gerginlik, huzursuzluk ve çatışma ortamı, aile fertlerini parçalanmış bir aileden daha olumsuz etkileyebilmektedir.

Evlilik, temel amacı mutluluk ve huzur olan bir birlikteliktir. Yaşamın bu önemli parçasında huzur sağlanamıyorsa, ebeveynlerin mutsuzluğu kaçınılmaz olarak çocuğa da yansıyacaktır. Bu nedenle, ciddi sıkıntıların yaşandığı bir evliliği sadece çocuk için sürdürmek, çocuğa verilecek duygusal ve ruhsal doyumu yetersiz kılabilir.

Ayrılık Kararı Çocuğa Nasıl Açıklanmalıdır?

Boşanma kararı alındığında, bu durum çocuğa mutlaka anne ve baba tarafından birlikte açıklanmalıdır. Çocuklar ayrılığın nedenlerini kendilerince sezmiş olsalar bile, açıklama yapılırken asla detaylara girilmemelidir. Çocuğun bilişsel seviyesini aşan, algılaması mümkün olmayan karmaşık nedenler sunulmamalıdır.

Açıklama yapılırken şu temel mesajlar verilmelidir:

• Evliliğin artık sürdürülemediği ve anlaşmazlıklar yaşandığı belirtilmelidir.
• Mevcut huzursuzluğun giderilmesi için ayrı yaşama kararı alındığı ifade edilmelidir.
• Anne ve baba rollerinin değişmeyeceği, çocuğun her iki ebeveyni de her zaman görebileceği vurgulanmalıdır.
• Açıklamalar çocuğun yaşına uygun (5 yaşındaki çocuk ile 15 yaşındaki gence farklı yaklaşımlar) yapılmalıdır.

İletişimde Kaçınılması Gereken Hatalar

Çocuğun zihnini bulandıracak ve bir tarafı suçlu gösterecek ifadelerden kesinlikle kaçınılmalıdır. "Baban şunu yaptı" veya "Annen bu hatayı yapmasaydı ayrılmazdık" gibi suçlayıcı bir dil kullanmak, çocuğun ruhsal dünyasına zarar verir. Boşanmış ailelerde çocuk; düzenin bozulması, ebeveynlerden birinin evden ayrılması ve geleceğin belirsizliği nedeniyle yoğun kaygı yaşar.

Boşanma Sonrası Çocuğun Düzenini Korumak

Çocuğun bu süreçten en az hasarla çıkması için yaşam düzeninin korunması kritik bir öneme sahiptir. Çocuk, anne ve babasını düzenli aralıklarla görebileceğinden emin olmalıdır. Ebeveynlerin farklı evlerde yaşasalar dahi çocukla yakın ilişkilerini sürdürmeleri ve birbirleriyle kurdukları iletişimde öfke kontrolü sağlamaları, çocuğun gelecekteki kişisel ilişkileri için model teşkil edecektir.

Boşanmanın etkileri yaşa göre değişse de, bazı çocuklar bu durumu reddedilme olarak algılayabilir. Bu duygu zamanla bir suçlu arayışına ve ebeveynlere yönelik öfkeye, üzüntüye veya depresif bir ruh haline dönüşebilir. Özellikle ilk yıl öfke, kaygı ve suçluluk duyguları yoğun yaşanırken, ikinci yıldan itibaren bu tepkiler genellikle azalmaya başlar.

Çocuğun Psikolojik Durumunu Anlamaya Yardımcı Belirtiler

Çocuğun bu süreçte kendini kötü hissettiğini gösteren bazı temel sinyaller bulunmaktadır. Ebeveynlerin aşağıdaki belirtilere karşı duyarlı olması gerekir:

• Sebepsiz ve sık sık ağlama nöbetleri,
• Yalnız kalma isteği ve odaya kapanma,
• Durgun, neşesiz ve üzüntülü bir yüz ifadesi,
• İletişimde azalma ve az konuşma,
• Okula gitmeyi veya arkadaşlarıyla vakit geçirmeyi reddetme,
• Sık sık dalıp gitme ve konsantrasyon kaybı,
• Eski ilgi alanlarına karşı ilgisizlik,
• Çabuk sinirlenme ve saldırgan davranışlar sergileme.

Ebeveynlerin Yaklaşımı ve Destek Yöntemleri

Çocuk bu belirtileri gösterdiğinde, ona anlaşıldığını hissettirmek çok önemlidir. "Ağlayınca baban geri mi gelecek?" gibi küçümseyici ifadeler çocuğun sıkıntısını artırır. Özellikle duygularını ifade etmekte zorlanan büyük erkek çocuklarında görülen saldırganlık, anlayışla karşılanmalı ve bu duyguların doğal olduğu mesajı verilmelidir.

Çocuğun yalnız kalma ve terk edilme korkusunu azaltmak için ilgi alanlarına yönelmesi desteklenmelidir. Geleceğe dair umutsuzluk yaratacak mesajlardan kaçınılmalı, "Bu süreci birlikte atlatacağız, ben ve baban/annen sana yardımcı olacağız" şeklinde güven verici bir dil kullanılmalıdır.

Ne Zaman Uzman Desteğine Başvurulmalıdır?

Çocuğun tepkileri normal sınırları aşıp; depresyon, kaygı bozukluğu, uyku sorunları veya okul başarısızlığı gibi ciddi psikolojik problemlere dönüşürse mutlaka bir uzmandan yardım alınmalıdır. Ayrıca, ebeveynlerin aşağıdaki konularda uzlaşamaması durumunda da profesyonel destek almaları önerilir: