Çocuklarda Ateş Nedenleri ve Evde Ateş Düşürme Yöntemleri
Çocuklarda Normal Vücut Sıcaklığı Nedir? Ne Zaman Ateş Diyoruz?
Ateşi doğru değerlendirmek için ölçüm şekli çok önemlidir. Ölçülen bölgeye göre normal vücut sıcaklığı değişebilir. Normal vücut sıcaklığı değerleri:
Kol altı (aksiller): 36.5–37.2°C
Ağız içi: 36.8–37.5°C
Makattan ölçüm: 37.0–37.8°C
Kulak (timpanik) ölçüm: 36.8–37.8°C
Alın cildinden ölçüm: 36.0–37.4°C
Bu değerlerin üzerinde ölçülen ısı artışı ateş olarak kabul edilir.
Genel kabul gören değerler şu şekilde özetlenebilir:
37.5°C üzeri: Hafif ateş
38.0°C üzeri: Ateş
39.0°C ve üzeri: Yüksek ateş
Burada ailelerin bilmesi gereken önemli nokta:
Ateşin derecesi tek başına hastalığın ciddiyetini göstermez.
Bazı çocuklar 39°C ateşte bile oyun oynarken, bazı çocuklar 38°C’de bile halsiz olabilir. Değerlendirmede çocuğun genel durumu her zaman en önemlisidir.
Ateşin En Yaygın Nedenleri
Çocuklarda ateşin çok farklı sebepleri olabilir. Ancak en sık karşılaşılan nedenler şunlardır:
Viral Enfeksiyonlar
Çocuklarda ateşin %70–80’inden sorumludur.
Soğuk algınlığı
Grip
Üst solunum yolu enfeksiyonları
Gastroenteritler
Roseola (altıncı hastalık)
Viral enfeksiyonlarda ateş genellikle ani başlar, 2–3 gün sürer ve kendiliğinden düşer.
Bakteriyel Enfeksiyonlar
Daha az görülür ama tedavi gerektirirler.
Orta kulak iltihabı
Zatürre
İdrar yolu enfeksiyonu
Bademcik iltihabı (tonsillofarenjit)
Deri enfeksiyonları
Bakteriyel enfeksiyonlarda ateş daha uzun sürebilir ve genellikle yüksek seyreder.
Aşı Reaksiyonları
Aşı sonrası ilk 24–72 saatte hafif ateş normaldir. Özellikle karma aşılar, KPA ve bazı canlı aşılar ateşe neden olabilir.
Diş Çıkarma
Diş çıkarma ateşe neden olmaz, en fazla 37.5°C civarında hafif bir yükselme yapabilir. Yüksek ateş varsa eşlik eden enfeksiyon düşünülmelidir.
Sıcak Çarpması / Aşırı Isınma
Kat kat giydirilme, sıcak ortam, güneşe maruz kalma ateş benzeri durumlara yol açabilir.
Romatolojik veya Metabolik Hastalıklar
Daha nadirdir ancak tekrarlayan veya uzamış ateşli tablolarda düşünülmesi gereken özel durumlardır.
Ateşin Başlıca Belirtileri
Ateş her çocukta aynı şekilde seyretmez. En yaygın belirtiler şunlardır:
Yanaklarda kızarıklık
Huzursuzluk, ağlama
Uykuya meyil
İştahsızlık
Terleme veya üşüme
Hızlı nefes alma
Kalp atımlarında hızlanma
Baş ağrısı
Vücutta kırgınlık
Sıvı kaybı
Bunların yanı sıra özellikle küçük çocuklarda sadece huzursuzluk veya sebebi bilinmeyen ağlama da ateş belirtisi olabilir.
Evde Ateş Düşürme Yöntemleri
Ateşi düşürmek için önce çocuğun genel durumuna bakmak gerekir. Eğer çocuk;
Su içiyor,
Nefes alışı normal,
Çevreyle ilgileniyor,
Sık kucak istiyor ama uyaranlara yanıt veriyorsa
genellikle evde uygulanabilecek yöntemlerle ateş kontrol altına alınabilir.
İşte en etkili ve bilimsel yöntemler:
Ateşli çocuğunuzu kalın giydirmeyin veya örtmeyin:
Çocuğunuzu soyun ve iç çamaşırlarıyla ya da ince tek bir kat kıyafetle kalsın.
Ilık Duş ve Kompres Uygulaması
Ateş yönetiminde en çok yapılan hatalardan biri alkollü veya buzlu su kullanmaktır. Bu yöntemler tehlikelidir ve kesinlikle önerilmez.
En doğru yöntem:
Çocuğa ılık (sıcak değil, soğuk değil) bir duş aldırmak.
Su sıcaklığı yaklaşık 29–32°C olmalıdır.
Duştan sonra çocuğu sıkıca kurulamamak gerekir; hafifçe kurulamak yeterlidir. Buharlaşma, vücut ısısını doğal şekilde düşürür.
Ilık kompres uygulaması:
Alın, koltuk altı ve kasık bölgesine ılık suyla ıslatılmış bezler koyulabilir.
Bezler ılık kalacak şekilde sık sık değiştirilmelidir.
Sıvı Tüketimi ve Beslenme Önerileri
Ateş vücutta sıvı kaybını artırır. O yüzden en temel desteklerden birisi bol sıvı vermektir.
Önerilen içecekler:
Su
Anne sütü
Oral rehidrasyon sıvıları
Ilık çorbalar
Yüksek ateşli çocuklar iştahsız olabilir. Bu durumda yemek yemesi için zorlanmamalıdır. Çocuğun sevdiği ve hafif, sindirimi kolay yiyecekler idealdir:
Yoğurt
Muz
Pirinç lapası, az yağlı makarna
Sebze çorbası
örnek olarak verilebilir.
Şekerli, yağlı ve ağır yiyeceklerden kaçınılmalıdır.
Ateş Düşürücü İlaçlar Ne Zaman Kullanılır?
Ateşin derecesinden çok çocuğun konforu önemlidir.
Ateşli çocuklarda aşağıdaki durumlarda ateş düşürücü kullanılabilir:
Çocuk huzursuzsa
Uyuyamıyorsa
Vücut ağrısı varsa
Ateş 38.5°C üzerindeyse (genel uygulama)
En sık kullanılan ateş düşürücüler:
Paracetamol
İbuprofen (6 ay üstü için)
Asetilsalisilik asit (Aspirin) çocuklarda asla kullanılmamalıdır (çok özel birkaç hastalığın tedavisi haricinde). Reye sendromu riski vardır.
Dozlamalar:
Her ilacın dozu çocuğun kilosuna ve varsa ek hastalıklarına göre hesaplanır.
“Komşunun çocuğuna iyi gelmişti” denilerek gelişigüzel ilaç verilmemelidir. İlaç dozları her zaman hekiminizin önerisi ile belirlenmelidir.
Ateş düşürücüleri karıştırmak doğru mu?
Paracetamol ve ibuprofen doktor önerisi olmadan dönüşümlü kullanılmamalıdır. Gereksiz yere çok ilaç kullanımı yan etki riskini artırabilir.
Evde Sık Yapılan Ateş Hataları
Ebeveynlerin en sık yaptığı yanlış uygulamalr:
1. Buzlu suyla duş aldırmak
Çocuğun titremesinde artışa ve ateşin yükselmesine neden olur.
2. Kolonya veya sirkeyle kompres yapmak
Ciltte tahriş ve solunum yolu sorunları oluşturabilir.
3. Çocuğu kat kat giydirmek
Ateşi daha da yükseltir.
4. Yanlış termometre kullanmak
Örneğin kulak termometresi burun tıkalıyken hatalı sonuç verebilir.
5. Ateşi düşmeden doktora gitmeyi ertelemek
Özellikle küçük bebeklerde tehlikeli olabilir.
6. Gereksiz antibiyotik kullanımı
Antibiyotik ateşi düşürmez. Ateşin nedeni bakteriyel değilse gereksizdir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Aşağıdaki durumlardan biri varsa acil olarak doktor tarafından değerlendirilmelidir:
6 aydan küçük bebeklerde 38°C ve üzeri
Ateş 3 günden uzun sürerse
Çocuk çok halsiz, uyandırmakta zorlanıyorsa
Nefes darlığı, hızlı solunum varsa
Havale geçirdiyse
Deride döküntü, morluk, peteşi varsa
Boyun sertliği, şiddetli baş ağrısı varsa
Kusma, ishal ve sıvı alamama varsa
İdrar yaparken yanma, kötü koku
Sürekli ağlama veya inleme sesi
Ebeveynler çocuklarının normal davranışını en iyi tanıyan kişilerdir. “Bir şey ters gidiyor” hissi önemli bir belirtidir ve mutlaka ciddiye alınmalıdır.
Tekrarlayan Ateşte İzlenecek Yol
Bazı çocuklarda özellikle kreş dönemiyle birlikte solunum yolu enfeksiyonları ve ateş sık görülür. Bu her zaman bağışıklık sisteminin zayıf olduğu anlamına gelmez.
Tekrarlayan ateşte hekiminizle birlikte yapılması gerekenler:
Ateş günlüğü tutmak
Ateş kaç dereceydi?
Ne kadar sürdü?
Hangi belirtiler eşlik etti?
Sık hastalanmanın sebeplerini değerlendirmek
Kreş dönemi
Mevsimsel virüsler
Alerjik durumlar
Demir eksikliği
Pasif sigara maruziyeti
Bağışıklık güçlendirme yöntemleri
Düzenli uyku
Sağlıklı beslenme
Yeterli D vitamini
Temizlik ve el hijyeni
Dengeli sosyal temas
Gerekirse kan testleri
Sık enfeksiyon geçiren çocuklarda demir eksikliği, çinko eksikliği veya bağışıklık sistemine dair bazı parametreler kontrol edilebilir.
Ateş Bir Belirtidir, Hastalık Değildir
Ateş çoğu durumda çocuğun enfeksiyonla savaşmak için verdiği doğal bir tepkidir. Ebeveynlerin doğru bilgi ve sakin bir yönetimle evde birçok durumu kontrol altına alması mümkündür.
Ancak çocuğun genel durumu, eşlik eden belirtiler ve yaş, ateşin ciddiyetini belirlemede çok önemlidir. Şüphe duyduğunuz her durumda mutlaka bir çocuk doktoruna danışınız.
