Çocuklarda Öksürük Geçmiyorsa Ne Yapılmalı?
Öksürük Ne Kadar Sürerse Uzun Sayılır?
Öksürük süre olarak üç dönemde değerlendirilir:
Akut öksürük: 0–2 hafta
Subakut öksürük: 2–4 hafta
Kronik (uzamış) öksürük: 4 haftadan uzun süren öksürük
Çocuklarda öksürüğün 4 haftadan uzun sürmesi, “geçmeyen” ya da “uzayan öksürük” olarak kabul edilir ve altta yatan nedenlerin araştırılması gerekir.
Ancak burada önemli bir nokta var:
Bazı viral enfeksiyonlar sonrası post-enfeksiyöz (enfeksiyon sonrası) öksürük yaklaşık 6–8 hafta sürebilir. Çocuk genel olarak iyiyse, nefes darlığı yoksa ve öksürük giderek azalıyor ise bu tablo normal kabul edilir.
Geçmeyen Öksürüğün Yaygın Nedenleri
Çocuklarda uzun süren öksürüğün birçok nedeni olabilir. En sık görülen nedenler şunlardır:
Üst Solunum Yolu Enfeksiyonları (Soğuk Algınlığı Sonrası Öksürük)
Viral enfeksiyonlardan sonra solunum yollarının duyarlılığı artar. Bu durum haftalarca sürebilen kuru öksürüğe yol açabilir.
Alt Solunum Yolu Enfeksiyonları
Bronşit
Zatürre
Viral bronşiolit
Bu enfeksiyonlarda öksürük daha uzun sürebilir ve bazen göğüs ağrısı, nefes darlığı, hırıltı eşlik edebilir.
Geniz Akıntısı (Post-nazal Drip)
En sık sebeplerden biridir.
Alerji, enfeksiyon veya sinüzit sonrası burun arkası akıntı gece artarak öksürüğü tetikler.
Alerjik Öksürük
Sıklıkla kuru, tekrarlayıcı ve özellikle gece ve sabahları artan öksürük yapar.
Astım ve Hiperreaktivite
Özellikle aktivitelerle, gülmekle, koşmakla ya da soğuk havayla artan öksürük astımı düşündürebilir.
Reflü (Mide Asidinin Yukarı Kaçması)
Gece uyanmaları, boğazda yanma, ağızda acı tat ile birlikte olabilir.
Yabancı Cisim Kaçması
Özellikle küçük çocuklarda aniden başlayan, geçmeyen, tek taraflı hışıltı ile seyreden öksürük olabilir.
Kronik Sinüzit
Sürekli geniz akıntısı ve sabah yoğun öksürük ile birliktedir.
Çevresel Faktörler
Sigara dumanı
Toz
Ev içi nem/mantar
Kimyasal kokular
Bu faktörler uzun süreli tahrişe yol açabilir.
Kuru ve Balgamlı Öksürük Arasındaki Farklar
Öksürüğün tipi neden hakkında önemli ipuçları verir:
Kuru Öksürük
Viral enfeksiyon sonrası
Alerji veya astım
Reflü
Havayolu tahrişi
Gece artan “hırıltısız” öksürük
Balgamlı Öksürük
Bronşit
Akciğer enfeksiyonları
Sinüzit
Astımdaki alevlenme dönemleri
Çocuk küçükse balgamı yutabilir; bu nedenle öksürük “kuru” gibi görünse de altta balgam olabilir.
Evde Öksürük Destekleyici Yöntemler
Öksürüğü tamamen kesmek çoğu zaman doğru değildir; amaç öksürüğü azaltmak, havayollarını rahatlatmak ve çocuğun konforunu artırmaktır.
Evde uygulanabilecek bilimsel, güvenli yöntemler:
Burun temizliği ve gerekirse serum fizyolojik kullanımı
Odanın uygun nem oranında tutulması
Ilık duş veya buhar uygulaması
Bal (1 yaş sonrası!)
Göğsü rahatlatan hafif masajlar
Yastığı hafif yükseltme
Oda Nemlendirme ve Buhar Uygulaması
Kuru hava, öksürüğü en çok artıran çevresel faktörlerden biridir.
Nemlendirme nasıl olmalı?
Oda nemi %40–50 civarında tutulmalıdır.
Nem cihazı kullanılıyorsa her gün temizlenmeli, içindeki su sık değiştirilmelidir.
Küf oluşumuna neden olacak aşırı nemden kaçınılmalıdır.
Buhar uygulaması
Ilık duşun banyoda oluşturduğu buhar kısa süreli rahatlama sağlayabilir.
Buharlı su ısıtıcılar önerilmez, yanık riskine yol açabilir.
Sıvı Tüketiminin Öksürüğe Etkisi
Öksürük sırasında sıvı tüketimi çok önemlidir.
Sıvılar balgamın yumuşamasını sağlar, boğazı nemlendirir ve öksürüğün şiddetini azaltır.
Neler verilebilir?
Su
Ev yapımı çorba
Bal + ılık su karışımı (1 yaş üstü)
Meyve suyu (doğal ve sulandırılmış)
Şekerli içecekler, gazlı içecekler, çay ve kafeinli ürünler önerilmez.
Alerji Kaynaklı Öksürüğü Tanıma
Alerjik öksürük genellikle şu özelliklere sahiptir:
Kuru ve inatçı
Gece ve sabah belirgin
Burun kaşıntısı, gözlerde sulanma ile birlikte olabilir
Mevsimsel tekrarlar gösterebilir
Oyun ve aktiviteyi daha az etkiler
Soluk alma hırıltısızdır
Evde dikkat edilmesi gereken tetikleyiciler şunlar olabilir:
Ev tozu akarları
Hayvan tüyü
Polenler
Ev içi küf
Halı, peluş oyuncaklar
Parfüm, oda parfümleri
Gece Artan Öksürükte Yapılması Gerekenler
Pek çok çocuk öksürüğü gece daha yoğun yaşar. Bunun birkaç nedeni vardır:
Geniz akıntısının artması
Reflünün yatarken şiddetlenmesi
Odanın kuru olması
Kirli hava veya alerjen maruziyeti
Gece öksürüğünü azaltmak için:
Yatmadan önce burun temizliği yapmak
Odayı havalandırmak
Nem oranını ayarlamak
Yastığı hafif yükseltmek
1 yaş üstü için yatmadan 30 dk önce 1 çay kaşığı bal vermek
Ilık bir duş aldırmak
Gece öksürüğünün çok şiddetli olması, nefes darlığı ile beraber olması veya öksürük krizlerinin sık tekrarlaması astımı düşündürebilir.
Uzayan Öksürükte Ne Zaman Doktora Gidilmeli?
Aşağıdaki durumlardan herhangi biri varsa mutlaka bir çocuk doktoru tarafından değerlendirilmelidir:
Öksürük 4 haftadan uzun sürüyorsa
Öksürüğe ateş eşlik ediyorsa
Çocukta belirgin nefes darlığı, hışıltı, göğüs çekilmesi varsa
Öksürük gece uykusunu bozuyorsa
Çocuk kusacak kadar şiddetli öksürüyorsa
Beslenme ve aktivite azalması varsa
Çocuk çok yorgun, bitkin veya keyifsiz görünüyorsa
Kanlı balgam, kötü kokulu balgam varsa
Yabancı cisim şüphesi varsa
Tekrarlayan Öksürükte İzlenecek Yol
Bazı çocuklarda özellikle kreşe başlayanlarda öksürük sık tekrarlayabilir. Bu her zaman bağışıklık problemi olduğu anlamına gelmez.
Tekrarlayan öksürükte hekiminizle birlikte izlenecek adımlar şunlar olabilir:
Öksürük günlüğü tutmak
Ne zaman başladı?
Gece mi gündüz mü artıyor?
Egzersizle tetikleniyor mu?
Ateş eşlik ediyor mu?
Tetikleyicileri belirlemek
Alerjenler
Sigara dumanı
Soğuk hava
Tozlu ortam
Reflüye neden olabilecek yiyecekler
Bağışıklığı destekleyici yaşam düzeni
Yeterli uyku
Dengeli beslenme
D vitamini gereksiniminin karşılanması
Ellerin sık yıkanması
Düzenli açık hava aktivitesi
Gerekirse tetkikler
Hekiminiz gerekli görürse bazı testler isteyebilir:
Akciğer grafisi
Solunum fonksiyon testi (büyük çocuklarda)
Alerji testleri
Kan tahlilleri
Öksürük çoğu zaman çocuğun solunum yollarını temizleyen doğal bir reflekstir. Ancak uzun süren, gece artan veya çocuğun hayat kalitesini bozan öksürük mutlaka ciddiye alınmalıdır.
Doğru bilgi, sakin takip ve uygun evde bakım yöntemleri ile çocukların büyük kısmında öksürük yönetilebilir. Şüphe duyduğunuz her durumda bir çocuk doktorundan destek almayı ihmal etmeyin.
