Çocuklarda Kabızlık Nedenleri
Kabızlık Nasıl Anlaşılır? Temel Belirtiler
Kabızlık, her çocukta farklı seyredebilir. Bebeğinizin ya da çocuğunuzun kakasını her gün yapmaması, tek başına kabızlık anlamına gelmez. Önemli olan dışkının sıklığı, kıvamı ve çocuğunuzun bu süreçte yaşadığı zorluktur.
Peki, kabızlık nasıl anlaşılır? Çocuklarda kabızlığın en temel belirtileri şunlardır:
Dışkılama Sıklığında Azalma: Haftada üç veya daha az sayıda bağırsak hareketinin olması kabızlık lehine yorumlanabilir.
Ağrılı Dışkılama: Çocuğun tuvalet yaparken zorlanması, ağlaması veya acı çekmesidir. Bazen bu ağrı, tuvaletten kaçınmaya yol açabilir.
Sert ve Topaklı Dışkı (Keçi Pisliği Görünümü): Dışkının kuru, küçük parçalar halinde veya çok büyük ve sert olması da kabızlık düşündürür.
Karın Ağrısı ve Şişkinlik: Özellikle yemeklerden sonra artan rahatsızlık hissi olabilir.
İştahsızlık: Dışkılama zorluğuna bağlı olarak iştahın azalabilir.
Kıyafet Kirletme (Taşma/Enkoprezis): Özellikle kronik kabızlıkta, bağırsakta biriken sert dışkının etrafından sıvı dışkının sızması ve çamaşırı kirletmesi. Bu, ebeveynler tarafından ishal sanılabilir, ancak genellikle şiddetli kabızlığın bir işaretidir.
Dışkıyı Tutma Davranışı: Çocuğun bacaklarını çaprazlaması, yüzünü buruşturması, sallanması veya saklanması gibi dışkıyı tutmaya çalıştığını gösteren hareketlerdir. Bu, tuvalet yapmanın acı vereceği korkusundan kaynaklanır.
Bu belirtilerin bir veya birkaçı mevcutsa, çocuğunuzun sindirim sistemini desteklemenin zamanı gelmiş demektir.
Yetersiz Lif Tüketiminin Etkisi
Modern beslenme düzeni maalesef yetersiz lif tüketimini beraberinde getirmektedir. Lif, bağırsak hareketlerinin “süngeridir”. Dışkının hacmini artırır ve yumuşak kalmasını sağlayarak bağırsaklardan kolayca geçmesine yardımcı olur.
Lif tüketimi azlığı çocuklarda kabızlığın en yaygın nedenidir. Beyaz ekmek, pirinç, işlenmiş atıştırmalıklar ve fast food ağırlıklı bir diyet, bağırsakları tembelleştirir. Kabız olan çocuğa ne yedirilmeli sorusunun cevabı, liften zengin gıdalardır:
Tam tahıllar, yulaf, esmer pirinç.
Meyveler (özellikle kabuklu ve çekirdekli olanlar: armut, elma, erik, kayısı).
Sebzeler (brokoli, havuç, bezelye).
Baklagiller (mercimek, nohut).
Çocuğunuzun tabağındaki lif oranını artırmak, uzun vadeli ve kalıcı bir çözümdür. Öğünlere her zaman bir miktar sebze veya meyve eklemeyi hedefleyin.
Az Su İçmenin Kabızlığa Rolü
Dışkının yumuşaklığını sağlayan temel unsurlardan bir diğeri de sudur. Az su içmek, vücudun suyu bağırsaklardan daha fazla emmesine neden olur, bu da dışkının kurumasına ve sertleşmesine yol açar.
Çocuklar genellikle oyuna daldıklarında su içmeyi unuturlar veya şekersiz su yerine tatlı içecekleri tercih ederler. Çocuğunuzun su içmesini arttırmak için şunları yapabilirsiniz:
Çocuğunuzun gün boyu erişebileceği, sevimli bir su şişesi bulundurun.
Su içmeyi eğlenceli hale getirin (meyve dilimleri eklemek gibi).
Fiziksel aktiviteden sonra ve yemek aralarında su sunmayı alışkanlık haline getirin.
Tuvalet Alışkanlığı ile İlgili Sorunlar
Kabızlık ve tuvalet eğitimi sorunları, birçok çocukta iç içe geçmiş durumlardır. Bu durum, Sosyal Pediatri’nin en çok odaklandığı davranışsal alandır.
Tuvalet Tutma: Çocuğun tuvaletini yapmayı ertelemesi veya tutması, çoğunlukla acı verici bir dışkılama deneyiminden sonra başlar. Çocuk, acı çekmemek için dışkıyı tutar, bu da dışkının daha da sertleşmesine, daha ağrılı dışkılamaya ve tutma davranışının kısır döngüye girmesine neden olur.
Acele Ettirmeyin: Tuvalet eğitimi sırasında baskı yapmaktan kaçının.
Rutin Oluşturun: Yemeklerden yaklaşık 20-30 dakika sonra, bağırsak reflekslerinin en güçlü olduğu zamanlarda, 5-10 dakikalık tuvalet oturuşları yapın.
Rahatlık Sağlayın: Çocuğunuzun ayaklarının bir tabureye basabildiğinden ve bu sayede tam bir çömelme pozisyonunda olduğundan emin olun (bu, dışkılama pozisyonunu kolaylaştırır).
Pozitif Pekiştirme: Tuvalet başarısızlığına kızmak yerine, küçük başarıları (oturmayı kabul etmesi, biraz yapması) övün.
Hareketsiz Yaşamın Sindirime Etkisi
Bağırsaklarımız hareket etmeye bayılır! Hareketsiz yaşamın sindirime etkisi büyüktür; fiziksel aktivite, bağırsak kaslarının kasılmasını (peristaltizm) uyararak dışkının ilerlemesine yardımcı olur. Gün boyu ekran başında oturmak, bağırsakları da yavaşlatır.
Çocuğunuzu günlük 60 dakika orta şiddette fiziksel aktiviteye teşvik edin.
Oyun ve eğlence için dışarıda vakit geçirmeyi teşvik edin.
Küçük yürüyüşleri, koşmaları ve oynamayı günlük rutinin bir parçası yapın.
İlaç ve Vitamin Kullanımına Bağlı Kabızlık
Bazı ilaçlar ve vitamin kullanımına bağlı kabızlık görülebilir. Özellikle demir takviyeleri ve bazı alerji veya soğuk algınlığı ilaçları (antihistaminikler) kabızlığa neden olabilir.
Çocuğunuz yeni bir ilaç kullanmaya başladıktan sonra kabızlık ortaya çıkarsa, bunu hemen doktorunuzla paylaşın.
Kabızlık yapan bir takviye kullanılıyorsa, doktorunuz lif veya sıvı alımını artırma gibi eş zamanlı stratejiler önerebilir.
Bebeklerde Mama Kaynaklı Kabızlık
Anne sütü alan bebeklerde kabızlık çok daha nadirdir. Bebeklerde mama kaynaklı kabızlık genellikle formül mamanın içeriği veya hazırlanma şekliyle ilgili olabilir.
Hazırlanış: Mama, asla önerilen orandan daha yoğun veya sulandırılmış hazırlanmamalıdır.
Geçiş: Yeni bir mama markasına geçerken bağırsakların adapte olması zaman alabilir.
Doktor Onayı: Eğer formül mama kaynaklı olduğundan şüpheleniyorsanız, doktorunuza danışmadan mama değiştirmeyin. Doktorunuz, sindirimi daha kolay olabilen, kısmen hidrolize edilmiş protein içeren veya farklı yağ asidi profiline sahip bir mamaya geçiş önerebilir.
Psikolojik Etkenler ve Stres
Psikolojik etkenler ve stres, kabızlığın hem nedeni hem de sonucu olabilir. Çocuklar, ebeveyn ayrılığı, okul stresi, yeni kardeş veya taşınma gibi stresli durumlar karşısında bağırsak hareketlerini kontrol etmeye çalışabilirler. Tuvalet tutma davranışı, çocuğun kontrol edebileceği tek alan olabilir.
Çocuğunuzun yaşadığı bir stress olup olmadığını anlamaya çalışın ve ona duygusal destek sağlayın.
Hayatınızda büyük değişiklikler olan dönemlerde (taşınma, kardeş, okula başlama gibi) tuvalet alışkanlığı kazandırma eğitimine başlamayın.
Tuvaletle ilgili kaygısını azaltın; tuvaleti bir savaş alanı değil, doğal bir süreç olarak görmesini sağlayın.
Altta Yatan Hastalıkların Rolü
Kabızlık vakalarının %95’ten fazlası fonksiyoneldir (yani altta yatan başka bir hastalık yoktur), ancak altta yatan hastalıkların rolü nadiren de olsa göz ardı edilmemelidir. Özellikle yenidoğan döneminden itibaren süren, tedaviye rağmen düzelmeyen veya diğer ciddi belirtilerle (kilo kaybı, kanlı dışkı, şiddetli kusma) birlikte olan kabızlıklar, tıbbi araştırma gerektirir.
Nadiren görülen tıbbi nedenler şunlardır:
Tiroid bezinin yavaş çalışması (Hipotiroidi).
Çölyak hastalığı.
Hirschsprung hastalığı (doğuştan gelen kalın bağırsakta bir sinir eksikliği).
Bazı nörolojik durumlar.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Ebeveynlerin kendi başlarına uyguladığı diyet ve yaşam tarzı değişikliklerine rağmen kabızlık devam ediyorsa, profesyonel yardım almak hayati önem taşır. Ne zaman doktora başvurulmalı sorusunun cevabı nettir:
Tedaviye Rağmen İyileşme Yoksa: Üç aydan uzun süren ve beslenme değişikliklerine yanıt vermeyen kabızlık.
Ciddi Alarm Belirtileri: Kusma, karında belirgin şişlik, açıklanamayan kilo kaybı veya ateş, dışkıda kan görülmesi.
Yenidoğan/İlk Aylar: İlk haftalarda görülen kabızlık ve ilk 48 saatte kaka yapamama durumu.
Unutmayın, uzun süreli kabızlık gelecekteki tedavinin zorlaşmasına neden olabilir. Erken müdahale, çocuğunuzun rahat ve mutlu bir sindirim sistemine kavuşmasının anahtarıdır.
Sevgili Ebeveynler, kabızlık genellikle basit adımlarla (lif, su, hareket) çözülebilen bir sorundur. Çocuğunuzu bu süreçte destekleyin, onu dinleyin ve tuvalet konusunda asla baskı kurmayın. Unutmayın, çocuk doktorunuz kabızlık tedavisinde her zaman en büyük yardımcınızdır.
Sağlıklı günler dilerim.
