Çikolota kistleri (Endometrioma)

Çikolata Kisti (Endometriozis) Nedir ve Nasıl Oluşur?

Endometrium (rahmin iç katmanı), her adet döngüsünde embriyonun yerleşip gelişebilmesi için doğal olarak kalınlaşır. Yumurtalıklardan salınan yumurta hücresinin döllenmemesi durumunda, bu kalınlaşan doku bir miktar kan ile birlikte vücuttan atılır. Ancak bazı durumlarda bu süreç, endometriozis adı verilen klinik tabloya zemin hazırlayabilir.

Adet kanamasının yaşandığı süreçte, kanın olağan dışı bir şekilde geriye doğru akarak karın boşluğuna taşınması mümkündür. Bu durum, endometrium hücrelerinin rahim dışındaki bölgelere yerleşmesine ve burada tıpkı rahim içindeymiş gibi davranmasına neden olur. Her ay kalınlaşıp dökülen bu dokuların kalıntıları zamanla birikerek; iltihabi reaksiyonlara, yapışıklıklara (adezyon) veya kitle oluşumuna yol açar.

Çikolata Kisti (Endometrioma) ve Belirtileri

Endometrium hücrelerinin yumurtalıklara (over) yerleşmesi sonucunda, içi erimiş çikolatayı andıran koyu renkli bir sıvıyla dolu kistler oluşur. Tıpta endometrioma olarak bilinen bu yapılar, halk arasında yaygın olarak çikolata kisti şeklinde adlandırılır. Hastalık sıklıkla aşağıdaki belirtilerle kendini gösterir:

• Kronik pelvik ağrı (karnın alt kısmında veya kasıkta hissedilen sürekli ağrı).
• Cinsel ilişki sırasında derinlerde hissedilen ağrı.
• Basit ağrı kesicilerle kontrol altına alınamayan şiddetli adet sancıları.
• Adet düzensizlikleri.
• İnfertilite (kısırlık veya gebe kalamama) sorunları.

Ağrı ve İnfertilite Mekanizması

Çikolata kistine bağlı ağrılar, odakların kanamasıyla oluşan iltihabi reaksiyonlardan veya dokular arasında gelişen adezyonlardan (yapışıklık) kaynaklanır. Bu yapışıklıklar, fallop tüplerinin tıkanmasına veya fonksiyonlarının bozulmasına yol açabilir. Sonuç olarak yumurta hücresi tüplere geçemez veya ilerleyemez; bu durum infertilite riskini artırır.

Tanı ve Teşhis Yöntemleri

Çikolata kisti, sinsi ilerleyebilen bir hastalık olduğu için bazen hiçbir belirti vermeyebilir ve rutin kontrollerde tesadüfen saptanabilir. Tanı sürecinde kullanılan yöntemler şunlardır:

1. Jinekolojik Muayene ve Ultrason: Endometrioma, uzman bir hekim tarafından ultrason yoluyla kolaylıkla tanınabilir.
2. Ca-125 Kan Testi: Bu değerin yüksekliği bir tümör göstergesi olabilir. Tedavi sonrası Ca-125 seviyesinin düşmesi, başarının ölçülmesi ve nüksetme riskinin takibi açısından kritiktir.
3. Cerrahi ve Patolojik İnceleme: Kesin tanı, cerrahi operasyon sırasında alınan kistin laboratuvar ortamında incelenmesiyle konulur.

Çikolata Kisti Evreleri ve Boyutları

Endometriozis hastalığı, lezyonların yaygınlığına, konumuna, derinliğine ve oluşan yapışıklıkların niteliğine göre dört ana evrede sınıflandırılır. Mevcut lezyonlar renklerine göre siyah, beyaz veya kırmızı olarak ayırt edilebilir.

Tespit edilen bir endometrioma çapının 3 cm’nin üzerinde olması, hastalığın en az 3. evrede olduğunun göstergesidir. En ileri aşama olan 4. evrede ise yumurtalıklar ve kalın bağırsağın son bölümü (rektum), rahmin arkasında birbirine yapışmış halde izlenebilir.