C-A 15-3 ve meme kanseri

CA 15-3 Nedir ve Meme Kanseri ile İlişkisi Nasıldır?

CA 15-3, MUC-1 geninin bir ürünü olan ve hücrelerin birbirine tutunması, bağışıklık sistemi süreçleri ile metastaz mekanizmalarından sorumlu bir proteindir. Sağlıklı meme dokusuna kıyasla, MUC-1 geni kanserli meme dokusunda çok daha yüksek konsantrasyonda bulunur. Bu biyolojik özellik nedeniyle CA 15-3, meme kanseri vakalarında en sık başvurulan serum tümör belirteci olarak kabul edilir. Serumda ölçülen değerin 25 U/ml üzerinde olması klinik olarak yüksek kabul edilmektedir.

CA 15-3 Yüksekliği ve Hastalık Evreleri Arasındaki İlişki

Serum CA 15-3 düzeyi, meme kanseri tanısı almış hastaların ortalama %31’inde yüksek seyretmektedir. Bu oranın tüm hastalarda yüksek olmamasının temel nedeni, CA 15-3 düzeyinin doğrudan tümör kütlesinin büyüklüğü ile orantılı olmasıdır. Tümör kütlesi büyüdükçe testin pozitiflik oranı da artış gösterir.

Hastalığın evrelerine göre CA 15-3 yükseklik oranları şu şekildedir:

Tümör kütlesi ile olan bu doğrudan ilişki nedeniyle, CA 15-3 değerinin yüksek seyretmesi genellikle hastalığın prognozunun (gidişatının) olumsuz olduğuna işaret eder.

Tedavi Öncesi CA 15-3 Ölçümünün Kritik Önemi

Meme kanseri tanısı konulan her hastada, tedavi süreci başlamadan önce mutlaka CA 15-3 seviyesi ölçülmelidir. Tedavi öncesi değerler, sonraki dönemlerde yapılacak takipler için temel referans noktasını oluşturur.

Tedavi öncesinde CA 15-3 düzeyinin 40 U/ml üzerinde olması; tümör kütlesinin büyük olduğunu, hücrelerin saldırganlık (grade) seviyesinin yüksekliğini, lenf nodu yayılımını ve steroid reseptörlerinin (östrojen ve progesteron) negatif olduğunu düşündürür. Bu durum, kural olmamakla birlikte genellikle ileri evre hastalığın bir göstergesidir.

Tedavi Sonrası Takip ve Metastaz Araştırması

Tedavi sonrası süreçte CA 15-3, bölgesel nükslerin ve uzak organ metastazlarının tespit edilmesinde hayati bir rol oynar. Bölgesel nüks (meme çevresi veya göğüs duvarı) görülen hastaların %7’sinde, uzak organ metastazı olanların ise %95-96’sında bu değer yüksek bulunur. Özellikle CA 15-3 düzeyinin 86 U/ml üzerine çıkması, organ metastazı olasılığının %100 olduğunu göstermektedir.

Kemik Metastazı ve CA 15-3 İlişkisi

Meme kanserinde metastazlar sıklıkla kemik, akciğer ve karaciğerde gözlenir. CA 15-3 yüksekliği durumunda kemik sintigrafisinde genellikle metastaz saptanır; ancak testin normal olması metastaz riskini tamamen dışlamaz. CA 15-3 tayini kemik sintigrafisinin yerini tutamaz, fakat sintigrafi yapılamayan durumlarda değerlendirme için yardımcı bir parametredir.

Test Sonuçlarının Yorumlanması ve Takip Sıklığı

Tedaviye başlandıktan sonraki ilk birkaç hafta içinde CA 15-3 düzeyinde görülen artışlar, hastalığın ilerlediği şeklinde yorumlanmamalıdır; bu beklenen bir durumdur. Takip sürecinde tek bir değerden ziyade, değerin zaman içindeki eğilimi (artış veya azalış) çok daha anlamlıdır.

• %25'ten fazla artış: Hastalığın ilerlediğini (nüks veya metastaz) gösterir.
• %25'ten fazla azalış: Hastalığın tedaviye yanıt verdiğini (gerileme) gösterir.
• %25'ten az değişim: Hastalığın stabil kaldığını düşündürür.

İdeal takip sürecinde, testin 1 aydan önce tekrarlanması anlamlı sonuçlar vermezken, test aralığının 6 aydan uzun tutulması da uygun değildir.

CA 15-3 Tarama Testi Olarak Kullanılabilir mi?

CA 15-3, ne organa ne de sadece kanserli dokuya özgü (spesifik) bir antijendir. Bu nedenle meme kanseri tarama yöntemi olarak kullanılması yanlıştır.

CA 15-3 yüksekliğine neden olabilen diğer durumlar:

• Kötü Huylu Hastalıklar: Yumurtalık (%46), karaciğer (%43) ve akciğer kanserleri (%26).
• İyi Huylu Hastalıklar: Karaciğer sirozu, sarkoidoz, tüberküloz ve SLE (%7-17).
• Diğer: İyi huylu meme hastalıkları (%9) ve tamamen sağlıklı bireyler (%2).

Sonuç olarak; hiçbir şikayeti olmayan sağlıklı kadınlarda veya ailesel risk taşıyan bireylerde rutin tarama amacıyla CA 15-3 testi yapılması klinik olarak önerilmemektedir.