Borderlıne Kişilik Bozukluğu
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Borderline Kişilik Bozukluğu Nedir?
Borderline kişilik bozukluğu, genç erişkinlik döneminde başlayan; kişilerarası ilişkilerde, benlik algısında ve duygulanımda belirgin bir tutarsızlık ile karakterize olan sürekli bir örüntüdür. Bu durum, bireyin yaşamının farklı alanlarında kendini gösteren yoğun bir dürtüsellik ve duygusal dalgalanmalarla tanımlanır.
Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından yayınlanan DSM-5 (Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal Elkitabı) verilerine göre, bir bireye bu tanının konulabilmesi için aşağıda belirtilen dokuz ölçütten en az beşinin karşılanması gerekmektedir.
Borderline Kişilik Bozukluğu Tanı Ölçütleri
Borderline kişilik bozukluğu olan bireylerde gözlemlenen temel belirtiler ve tanı kriterleri şunlardır:
- Terk Edilme Korkusu: Gerçek ya da hayali bir terkedilmeden kaçınmak için çılgınca çabalar gösterme (İntihar veya kendine kıyım davranışları bu maddeye dahil edilmez).
- Tutarsız İlişkiler: Kişileri aşırı büyütme (göklere çıkarma) ve yerin dibine sokma uçları arasında gidip gelen, gergin ve tutarsız kişilerarası ilişkiler.
- Kimlik Karmaşası: Belirgin ve sürekli bir biçimde tutarsız benlik algısı ya da kendilik duyumu yaşanması.
- Dürtüsellik: Kendine zarar verme olasılığı yüksek olan en az iki alanda dürtüsel davranışlar (Örn: Para harcama, cinsellik, madde kötüye kullanımı, pervasızca araba kullanma, tıkınırcasına yemek yeme).
- Kendine Zarar Verme Eğilimi: Yineleyen intiharla ilgili davranışlar, girişimler, göz korkutmalar ya da kendine kıyım davranışları.
- Duygusal Tutarsızlık (Affektif İnstabilite): Duygu durumda belirgin bir tepkiselliğe bağlı olarak gelişen yoğun dönemsel disfori, kolay kızma veya genellikle birkaç saat süren bunaltı hali.
- Boşluk Hissi: Kendini sürekli olarak kronik bir boşlukta hissetme durumu.
- Öfke Kontrol Sorunları: Uygunsuz, yoğun öfke ya da öfkesini denetlemekte güçlük çekme (Sık sık kavgalara karışma veya sürekli öfkeli olma hali).
- Dissosiyatif Belirtiler: Zorlanma ile ilintili, gelip geçici kuşkucu düşünceler ya da ağır dissosiyatif (çözülme) belirtiler.
Özetle Tanı Kriterleri Tablosu
| Belirti Kategorisi | Temel Özellikler |
|---|---|
| İlişkiler | Terk edilme korkusu ve uçlarda seyreden tutarsız ilişkiler |
| Benlik Algısı | Kimlik karmaşası ve kronik boşluk hissi |
| Duygulanım | Yoğun tepkisellik, öfke kontrolsüzlüğü ve duygusal instabilite |
| Davranış | Riskli dürtüsellik ve kendine zarar verme girişimleri |
| Bilişsel Yapı | Stres altında ortaya çıkan kuşkuculuk veya çözülme (dissosiyasyon) |
Kaynak: Amerikan Psikiyatri Birliği, Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal Elkitabı, Beşinci Baskı (DSM-5), Tanı Ölçütleri Başvuru Elkitabı’ndan, çev. Köroğlu E, Hekimler Yayın Birliği, Ankara, 2014.
