Adım adım bebeğimi besliyorum 3
- Gebelik şekeri, hamilelik hormonlarının etkisiyle ortaya çıkan bir glikoz intoleransıdır ve genellikle gebeliğin 24 ile 28. haftaları arasında yapılan şeker yükleme testleriyle teşhis edilir.
- Obezite, ileri anne yaşı ve ailede diyabet öyküsü gibi risk faktörleri taşıyan gebelerin kan şekeri takibi, anne ve bebek sağlığı açısından kritik öneme sahiptir.
- Tedavi sürecinde oral ilaçlar yerine kişiye özel beslenme programı uygulanmalı; düşük glisemik indeksli gıdalar ve 6 öğünlük düzenli beslenme ile kan şekeri kontrol altında tutulmalıdır.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Gebelik Şekeri (Gestasyonel Diyabet) Nedir?
Gestasyonel Diyabetes Mellitus (GDM), halk arasında bilinen adıyla gebelik şekeri, ilk kez hamilelik döneminde ortaya çıkan ve çeşitli derecelerde seyreden glikoz intoleransı olarak tanımlanmaktadır. İstatistiksel verilere göre GDM, tüm gebeliklerin yaklaşık %1 ile %3 arasındaki bir oranında görülmektedir. Bu durum, gebelik sürecinde vücudun insülin salınımının bozulması veya dokuların insüline karşı duyarlılığının azalması sonucunda gelişir.
Gebelik döneminde artış gösteren östrojen, kortizol, progesteron ve prolaktin gibi hormonların diyabetojenik etkileri, vücudun insülin ihtiyacını artırmaktadır. Bu ihtiyacın karşılanamadığı durumlarda ise gestasyonel diyabet tablosu ortaya çıkar. Bu nedenle, hamilelik sürecinde kan şekeri takibi hem anne hem de bebek sağlığı açısından kritik bir öneme sahiptir.
Gebelik Şeker Testi (OGTT) Ne Zaman ve Nasıl Yapılır?
Gestasyonel diyabet taraması için en uygun dönem, gebeliğin 24. ve 28. haftaları arasıdır. Tanı süreci genellikle iki aşamalı bir değerlendirme ile gerçekleştirilir. İlk aşamada uygulanan 50 gram glikoz tarama testi için günün herhangi bir saati uygun olup açlık şartı aranmaz. Suda eritilen glikozun içilmesinden 1 saat sonra glisemik değer ölçülür.
50 Gram Glikoz Testi Sonuçlarının Değerlendirilmesi:
- 130 mg/dl ve altı: Değer normal kabul edilir. Ancak risk faktörü varsa 14-24. haftalarda test tekrarlanmalıdır.
- 130 mg/dl ve üzeri: Kesin tanı için 100 gram oral glikoz tolerans testi (OGTT) uygulanması gerekir.
100 Gram Oral Glikoz Tolerans Testi (OGTT) Uygulanışı
Bu test, en az 8 en fazla 14 saatlik bir açlık sonrası sabah saatlerinde uygulanır. 100 gram glikoz 300 ml su içinde eritilerek içirilir ve ardından 1, 2 ve 3. saatlerde kan ölçümü yapılır. Gestasyonel DM tanısı konulabilmesi için aşağıdaki değerlerden en az ikisinin sınırın üzerinde olması gerekir:
| Ölçüm Zamanı | Normal Kan Şekeri Değerleri |
|---|---|
| Açlık | < 105 mg/dl |
| 1. Saat | < 195 mg/dl |
| 2. Saat | < 165 mg/dl |
| 3. Saat | < 145 mg/dl |
Gestasyonel Diyabet Bakımından Riskli Gruplar
Bazı anne adayları, biyolojik ve genetik faktörler nedeniyle gebelik şekerine daha yatkındır. Risk altında olan gebeler şunlardır:
- Vücut Kitle İndeksi (BKİ) 30’un üzerinde olan (obez) kadınlar,
- Ailesinde diyabet öyküsü bulunanlar,
- Daha önceki doğumlarında 4500 gramın üzerinde bebek dünyaya getirenler,
- Nedeni bilinmeyen düşük veya ölü doğum geçmişi olanlar,
- Önceki gebeliğinde gestasyonel diyabet tanısı alanlar,
- 30 yaş üstü anne adayları,
- Hipertansiyon veya yüksek kolesterol sorunu yaşayanlar.
Pregestasyonel Diyabet: Gebelik Öncesi Şeker Hastalığı
Eğer diyabet tanısı gebelikten önce konulmuşsa, bu durum Pregestasyonel Diyabet olarak adlandırılır. Bu hastalar genellikle Tip 1 veya Tip 2 diyabetik bireylerdir. Bazı durumlarda ise kişi aslında diyabet hastasıdır ancak kontrol yaptırmadığı için tanı ilk kez gebelikte konulur. Diyabetik gebelerde nefropati ve retinopati riski artabileceği için gebelik planlı olmalı ve kan şekeri tam kontrol altına alınmalıdır.
Diyabetik Annelerde Görülebilecek Doğumsal Anomaliler
Kontrol altına alınmayan diyabet, fetüs üzerinde ciddi riskler oluşturabilir. Sık görülen anomaliler şunlardır:
- Nöral tüp defekti (bebeğin bıngıldak kısmının tam kapanmaması),
- Kalp ve böbrek hastalıkları,
- İri bebek veya düşük ağırlıklı bebek doğumu.
Tedavi ve Beslenme Yöntemleri
Gebelik şekerinde temel amaç, fetüsün gelişimini riske atmadan kan şekerini ideal seviyelerde tutmaktır. Bu süreçte oral antidiyabetik ilaçlar kullanılmamalıdır. Hedeflenen kan şekeri değerleri; açlıkta 100 mg/dl, toklukta (2. saat) 120 mg/dl ve HbA1c seviyesinin 6.5 civarında olmasıdır.
Beslenme Tedavisinde Dikkat Edilmesi Gerekenler
Beslenme programı bir diyetisyen eşliğinde kişiye özel hazırlanmalıdır. Diyet tedavisinin temel ilkeleri şunlardır:
- Öğün Düzeni: Günlük 6 öğün (3 ana, 3 ara öğün) şeklinde beslenilmeli, asla öğün atlanmamalıdır.
- Karbonhidrat Seçimi: Glisemik indeksi düşük besinler (kurubaklagiller, tam tahıllı ürünler, esmer bulgur) tercih edilmelidir. Beyaz un, pirinç ve patatesten uzak durulmalıdır.
- Posa Tüketimi: Kabızlığı önlemek ve kan şekerini dengelemek için posalı besinlerin tüketimi artırılmalıdır.
- Pişirme Teknikleri: Kızartma ve kavurma yerine haşlama ve ızgara yöntemleri kullanılmalıdır.
- Sıvı Tüketimi: Çay ve kahve tüketimi yemeklerden 1 saat sonra yapılmalı ve günlük 3-4 bardağı geçmemelidir.
Uzak Durulması Gereken Besinler
- Hamur işleri, börek ve çörekler,
- Şekerli gıdalar ve her türlü tatlı,
- Hazır meşrubatlar ve asitli içecekler,
- Yağda kızartılmış veya ağır soslu yiyecekler,
- İçeriği bilinmeyen işlenmiş gıdalar.
Sağlıklı bir gelecek ve güvenli bir doğum için uzman doktor ve diyetisyen kontrolünde bir izlem süreci hayati önem taşır. Unutmayın, doğru yönetimle sağlıklı bir bebek dünyaya getirmek mümkündür.
Diyetisyen Ayşe Duran
