Zona (Herpes Zoster) Nedir ?

Zona Hastalığı ve Risk Faktörleri

Zona, Varisella Zoster Virüsü'nün (VZV) neden olduğu, daha önce suçiçeği geçirmiş kişilerde ortaya çıkan ve ağrılı deri kabartılarıyla karakterize bir hastalıktır. Halk arasında "gece yanığı" olarak da bilinen bu rahatsızlık, özellikle 50 yaş üzerindeki bireylerde daha sık görülmekte ve gençlere oranla daha şiddetli ağrılara yol açmaktadır. Bu yaş grubunda kanser sıklığının artması ve kanser tedavisi süreçleri, zonanın görülme riskini daha da yükseltmektedir.

Zonanın Oluşum Mekanizması ve Nedenleri

Kişi, VZV ile ilk karşılaştığında suçiçeği hastalığını geçirir. Hastalık iyileştikten sonra virüs, omurilikteki bazı sinir hücrelerinde inaktif (uyku) modunda kalmaya devam eder. Yıllar sonra bağışıklık sisteminin zayıfladığı dönemlerde virüs tekrar aktifleşerek sinirler yoluyla deriye ulaşır.

Zonayı tetikleyen temel faktörler şunlardır:

• Bağışıklık sistemini baskılayan stres, uykusuzluk ve aşırı yorgunluk
• Sağlıksız beslenme alışkanlıkları ve mevsim geçişleri
• Kanser, kemoterapi ve ışın tedavisi süreçleri
• AIDS gibi bağışıklık sistemini doğrudan zayıflatan durumlar

Zona Belirtileri ve Klinik Seyir

Ağrı, zonanın genellikle ilk ve en belirgin bulgusudur. Derideki karakteristik kabartılar, ağrının başlamasından birkaç gün veya birkaç hafta sonra ortaya çıkar. Bu süreçte ağrı; omuz, karın, kalp veya diş gibi farklı bölgelerde yoğunlaşabildiği için, henüz deri döküntüsü oluşmamış hastalara farklı tanılar konulabilmektedir.

Zonanın klinik seyri şu aşamalardan oluşur:

1. Başlangıç: Vücudun veya yüzün tek tarafında yoğunlaşan şiddetli ağrı.
2. Döküntü: Kızarıklık üzerine eklenen su dolu kabarcıklar.
3. İyileşme: 2-4 hafta içinde kabuklanan ve hafif leke bırakarak geçen deri bulguları.
4. Sistemik Belirtiler: Nadiren görülen halsizlik, ateş ve titreme.

Olası Komplikasyonlar ve Postherpetik Nevralji

Bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde zona; görme ve işitme kaybı, zatürre veya ensefalit gibi ciddi komplikasyonlara yol açabilir. En sık karşılaşılan sorun ise deri bulguları iyileşse dahi devam eden şiddetli sinir ağrısıdır. Bu duruma postherpetik nevralji adı verilir. Her 5 hastadan 1'inde görülen bu ağrılar; yanma, batma ve iğnelenme şeklinde hissedilerek kişinin uyku ve sosyal hayat kalitesini ciddi şekilde düşürür.

Tanı ve Erken Tedavinin Önemi

Zona tanısı, bir dermatoloji uzmanı tarafından klinik muayene ile kolaylıkla konulabilir. Tedavide en kritik nokta zamanlamadır. Döküntülerin başlamasından sonraki ilk 24-72 saat içerisinde başlanan etkin tedavi, hem deri bulgularının hem de ağrının şiddetini önemli ölçüde azaltır. Ancak bazı vakalarda, erken tedaviye rağmen postherpetik nevralji aylarca sürebilmektedir.

Zona Aşısı ile Korunma

Zonadan korunmak için geliştirilen aşılar artık Türkiye'de de uygulanmaktadır. Yapılan araştırmalar, aşının 50-59 yaş grubunda zona riskini %70 oranında azalttığını kanıtlamıştır. Aşıya rağmen hastalık gelişen kişilerde ise postherpetik nevralji görülme riski %67 oranında düşmektedir.

Zona aşısının uygulanmaması gereken durumlar:

• Hamilelik dönemi
• Bağışıklığı baskılayan ilaç kullanımı veya hastalıklar (AIDS vb.)
• Kemoterapi veya radyoterapi süreçleri
• Kemik iliği veya lenfatik sistem kanserleri
• Aşı içeriğine karşı bilinen alerji durumu