ZİHNİMİZDEKİ GERÇEKLİK ALGISI

Zihinsel Yapılanma ve Gerçeklik Algısının Oluşumu

Zihin, yaşadıklarını an içerisinde geçmişe dönük olarak sürekli bir şekilde yeniden yapılandırır. Yaşanan süreçte şahit olunan veya bizzat deneyimlenen her olay ve öğrenilen her bilgi bu işleme tabi tutulur. Hafızadaki kayıtlı bilgiler, bu yeni veriler ışığında tekrar şekil alarak kodlanır ve bireyin gerçeklik algısını oluşturur.

İnsan, kendisini beyan ederken etkileşimde olduğu kişilerin yaklaşım ve yorumlarına göre yaşadıklarını tekrar tanımlamaya başlar. Bu nedenle, tecrübelerin paylaşılacağı kişilerin özenle seçilmesi kritik bir öneme sahiptir. İnsan, içinde bulunduğu koşullara göre hızla şekil alabilen bir varlık olduğu için, olayların karşımızdaki kişi tarafından hangi düzlemde değerlendirildiği psikolojik süreçlerimizi doğrudan etkiler.

Aktif Dinleme ve Anlaşılmanın İyileştirici Gücü

Karşımızdaki kişinin bizi dinlerken sergilediği tutum, jest, mimik ve söylemler, anlamlandırma sürecinde belirleyici bir rol oynar. Eğer hassasiyetle ve aktif bir şekilde dinleniyorsak, somut bir çözüm üretilmese dahi anlaşıldığımızı hissetmek kendimizi daha objektif değerlendirmemizi sağlar. Bu durum, bireyin kendi içindeki potansiyel çözümleri ve alternatifleri geliştirmesine olanak tanır.

İnsan, anlaşıldığı anda var olur ve bu hissi tattıkça kendisini değerli bulur. Anlaşılmak; yargılanmadan ve sorgulanmadan kabul görmektir. Sorunların üstesinden gelemeyişimizin temel nedenlerinden biri, hem iç dünyamızdaki hem de çevremizdeki yargıçlardır. İçsel yargıçlar nedeniyle birçok duygumuzu dinlemez, kabul etmez ve yok sayarız.

Bastırılan Duygular ve Somatik Tepkiler

Duyguların yok sayılması, içsel enerjinin bastırılması anlamına gelir. Örneğin, mutsuz olduğu halde iyi görünmek zorunda hissederek rol yapan bir birey, zamanla iç dünyasındaki uçurumun derinleşmesine neden olur. Bu durum bir süre sonra dış dünyaya karşı şu tepkilerle kendini gösterir:

• Öfke patlamaları ve gereksiz alınganlıklar
• Ağlama krizleri veya anlamsız gülmeler
• Somatik tepkiler (Baş ağrısı, mide bulantısı, omuz ağrıları vb.)

Beden, bu fiziksel belirtiler aracılığıyla isyan ederek bireye "kendi gerçeğinden kaçma" mesajı verir. Bu aşamada profesyonel bir destek almak, anlamlandırma sürecini daha etkin hale getirir.

Profesyonel Destek ve İçsel Özgürlük

Yargılanmadan kabul görmek, bireyin negatif olarak gördüğü durumlara bile pozitif anlamlar yüklemesine yardımcı olur. Uzman bir psikoterapist eşliğinde yürütülen süreçte, kişi hayatı ve yaşanmışlıkları olduğu gibi kabullenmeye başlar. Bu farkındalık, bireyin olaylara dar bir çerçeveden değil, farklı boyutlardan bakabilmesini sağlar.

Zihinsel Tuzaklar ve Değişime Direnç

Zihnimizde "anda takılı kalma" tuzağı mevcuttur. İnsan, sanki o anki duygularından hiç çıkmayacakmış gibi hisseder ve mevcut doğrularını tek gerçeklik olarak nitelendirir. Bu durum, sorumluluk almaktan kaçan veya öz güveni düşük bireylerde "benim karakterim bu, değişemem" şeklinde tezahür eder. Oysa hayatta her şeyin anlamı zamanla değişebilir. Değişime kapalı olmak ve kendini yeterli görmek, insanın kendisine verebileceği en büyük zarardır.

Hakikat ve Egonun Sınırları

Hayatta okunacak pek çok unsur (insan, olaylar, kainat) ve farklı okuma biçimleri vardır. Tarihsel süreçte paradigmalar sürekli değişmiş, bir zamanlar tabu olan gerçeklikler yerini yenilerine bırakmıştır. Gerçekliklerin değişken olması, kalıcı bir hakikatin olmadığı anlamına gelmez. Hakikat vardır; ancak bireyler onu kendi pencerelerinden değerlendirir.

Bu noktada en büyük engel egodur. Ego, tek doğrunun kendi bildiği olduğunu iddia ederek insanı yalnızlaştırır ve daraltır. Daralan ego parçalanmaya mahkumdur ve bu da yeni bir yapılanmayı beraberinde getirir. Sonuç olarak, hiçbir düşünce tek başına mutlak gerçeklik değildir. Bakii olan hakikat yücedir ve her şeyi en iyi bilen, anlayan tek güç Allah'tır.

Psikolog / Psikoterapist
Fatma ÇAKIR ÇALIŞKAN