Zatürree (Pnömoni) hakkında merak edilenler

Zatürre (Pnömoni) Nedir ve Nasıl Oluşur?

Zatürre (Pnömoni), akciğer dokusunun bakteriler başta olmak üzere çeşitli mikroorganizmalar nedeniyle iltihaplanmasıdır. Bu hastalık, dünya genelinde ve ülkemizde en sık görülen, hayati risk taşıyan enfeksiyonların başında gelir. Erken teşhis ve doğru tedavi yöntemleri ile kontrol altına alınabilen bu hastalık, özellikle risk gruplarında dikkatle takip edilmelidir.

Zatürre Nasıl Bulaşır?

Zatürre hastalığı çoğunlukla, bireyin kendi ağız, boğaz veya sindirim kanalında bulunan mikropların akciğerlere ulaşmasıyla meydana gelir. Normal şartlarda hastalığa yol açmayan bu mikroorganizmalar, vücut savunması zayıf düşmüş kişilerde enfeksiyona neden olur. Bu nedenle zatürrenin ortaya çıkmasında doğrudan bulaşmadan ziyade, kişinin vücut direncini kıran risk faktörleri daha büyük rol oynar.

Buna karşın, zatürreye zemin hazırlayan grip ve benzeri viral solunum yolu enfeksiyonları oldukça bulaşıcıdır. Bu virüsler şu yollarla yayılabilir:

• Hapşırık ve öksürük yoluyla havaya saçılan damlacıklar,
• Ağız ve burun salgılarıyla temas etmiş eller,
• Bardak, mendil ve kapı kolu gibi ortak kullanılan eşyalar.

Zatürrenin Önemi ve Görülme Sıklığı

Zatürre, Türkiye'de ölüm nedenleri arasında beşinci sırada yer almaktadır. Özellikle bebekler, yaşlılar ve kronik hastalığı olan bireylerde hastalık daha ölümcül seyredebilmektedir. Dünya genelinde her yıl 5 yaş altındaki 10-12 milyon çocuk zatürre nedeniyle hayatını kaybetmektedir ve bu ölümlerin %90'ı gelişmekte olan ülkelerde görülmektedir. Ülkemizde ise ilk 1 yaştaki bebek ölümlerinin %48'inden zatürre sorumludur.

Kimler Risk Altındadır?

Zatürre riski, yaşa ve mevcut sağlık durumuna bağlı olarak değişkenlik gösterir. Risk grupları şu şekilde kategorize edilebilir:

Erişkinlerde Risk Faktörleri

• Yaşlılık ve sigara/alkol kullanımı,
• KOAH, bronşektazi ve akciğer kanseri gibi solunum yolu hastalıkları,
• Kalp hastalıkları, kronik böbrek yetersizliği ve diyabet,
• Bağışıklık sistemi yetersizlikleri (AIDS, lenfoma, lösemi vb.),
• Yutma güçlüğüne neden olan kas, sinir ve yemek borusu hastalıkları.

Çocuklarda Risk Faktörleri

• 2 yaş altı olmak, düşük doğum ağırlığı veya erken doğum,
• Anne sütü ile beslenememe ve yetersiz beslenme (D vitamini eksikliği),
• Kalabalık yaşam koşulları ve düşük sosyoekonomik düzey,
• Yetersiz aşılanma (özellikle kızamık ve boğmaca aşıları),
• Ebeveynlerin sigara kullanımı ve hava kirliliğine maruz kalma.

Zatürre Teşhisi ve Ayırıcı Tanı

Zatürre teşhisinde erken müdahale, ölüm riskini ciddi oranda azaltır. Hastanın şikayetleri doğrultusunda yapılan fiziksel muayene ve akciğer röntgeni genellikle tanı koymak için yeterlidir. Gerekli görülen vakalarda kan ve balgam tahlillerine başvurulur.

Zatürre; grip, soğuk algınlığı ve bronşit gibi hastalıklarla karıştırılabilir. Tipik vakalarda öksürük, balgam, göğüs ağrısı ve ateş görülürken; atipik zatürre türlerinde ateş olmadan sadece kuru ve uzun süren öksürük görülebilir. Özellikle 40 yaş üzeri sigara içen hastalarda, altta yatan bir tümörün belirtisi olabileceği ihtimaline karşı uzman hekim onayıyla tomografi çekilmesi gerekebilir.

Tedavi Yöntemleri

Zatürre tedavisi hastanın genel durumuna göre planlanır ve erken başlandığında sonuçlar oldukça yüz güldürücüdür. Tedavi süreciyle ilgili bilinmesi gerekenler şunlardır:

1. Evde Tedavi: Birçok vaka, doktor kontrolünde evde tedavi edilebilir.
2. Hastanede Tedavi: Ağır vakalar, yaşlılar, oksijen tedavisi veya yoğun bakım desteği gereken hastaların hastaneye yatışı zorunludur.
3. Kritik Durum: Tanı ve tedavisi gecikmiş ağır vakalarda hayati risk yüksektir.

Zatürreden Korunma Yolları

Hastalıktan korunmak için vücut direncini artırmak ve risk faktörlerini minimize etmek esastır. Korunma yöntemleri aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:

Özellikle çocuklarda kızamık, boğmaca ve tüberküloz aşılarının yapılması zatürre sıklığını azaltır. Unutulmamalıdır ki, çocukların sigara dumanına maruz kalması hastaneye yatış ve ölüm riskini doğrudan artırmaktadır.