ALLERJIK NEZLELER
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Burun ve Üst Solunum Yollarının Fonksiyonel Önemi
Burun, deriden sonra dış dünya ile en sık ve yakın ilişkisi olan organımızdır. Solunum yollarının ana giriş kapısı olması nedeniyle; çeşitli fiziksel etkenlerin, kimyasal maddelerin, mikroorganizmaların ve alerjenlerin etkileri ilk olarak burunda kendini gösterir. İnsanlar; tekrarlayan aksırık, baş ağrısı ve burun tıkanıklığı şikayetlerine karşı farklı tutumlar sergilerler. Bazı hastalar bu semptomları yıllarca kendi imkanlarıyla çözmeye çalışırken, bazıları ise profesyonel tıbbi desteğe başvurur.
Solunum Yolu Hastalıklarında Tanı ve Tedavi Yaklaşımları
Hekimlerin bu hastalıklara karşı yaklaşımları uzmanlık alanlarına göre değişkenlik göstermektedir. Kulak Burun Boğaz (KBB) uzmanları, cerrahi odaklı eğitimleri gereği genellikle poliplerin alınması, deviasyon düzeltilmesi, geniz eti veya sinüzit ameliyatlarını ön planda tutarlar. İç hastalıkları uzmanları ise semptomatik tedavilerin yanı sıra antibiyotik, kortikosteroid ve lokal etkili ilaçları uzun süreli kullanmayı tercih edebilirler.
Ancak, hastalar immünolojik ve alerjik muayenelerin yapılabileceği uzmanlaşmış merkezlere ulaşana kadar ciddi zaman kayıpları yaşanabilmektedir. Teşhissiz uygulanan tedaviler şu riskleri beraberinde getirir:
- Hastalık seyrinin uzaması
- Sinüs iltihaplarının kronikleşmesi
- Koku kaybı
- Sinopulmoner sendrom ve bronşit komplikasyonları
- Alerjik astım gibi sistemik hastalıkların tetiklenmesi
Solunum Yollarının Anatomik Yapısı ve Görevleri
Burun boşluğu; farenks, larenks ve trakeobronşiyal sistem ile birlikte solunum yollarını oluşturur. Burun, doğrudan gaz değişimine katılmasa da havanın akciğerlere iletilmesinde kritik roller üstlenir. Havanın yabancı cisimlerden arındırılması, nemlendirilmesi ve vücut ısısına uydurulması bu süreçlerin başında gelir.
| Bölge | Fonksiyonel Özellikler |
|---|---|
| Vestibulum | Girişteki kıllar filtre görevi yapar; nem oranını %35'ten %80'e çıkarır. |
| Konkalar | Bol damarlı yapıları sayesinde solunum havasının ısısını ve nemini ayarlar. |
| Mukoza | Silindirik titrek tüylü epitel ve salgı bezleri ile mekanik savunma barajı kurar. |
| Silyar Hareket | Günlük yaklaşık bir litre sekreti koana yoluyla nazofarenkse sürükler. |
Burun Mukozasındaki Savunma Mekanizmaları
Titrek tüylü epitelin silleri, mekanik arındırmanın merkezidir. Bu sillerin hareketiyle oluşan sekret akımı, bakterilerin ve yabancı unsurların sisteme zarar vermesini önler. Diğer bir kritik savunma hattı ise sekret içerisinde bulunan IgA (İmmünglobulin A) antikorudur.
Lokal immünite açısından IgA'nın önemi büyüktür:
- Süt çocukları bu antikoru anne sütünden alır; anne sütü almayanlarda enfeksiyon riski artar.
- Uzun süreli lokal kortikosteroid kullanımı sekret IgA seviyesini azaltabilir.
- Atopik çocukların %50'sinde yaşamın ilk aylarından itibaren IgA eksikliği görülebilir.
Alerjik Reaksiyonların Oluşum Mekanizması
Alerjik rinopatilerde Tip I (Anafilaktik) immün reaksiyonlar hakimdir. Bu süreçte IgE antikoru mast hücrelerine bağlanarak onları duyarlı hale getirir. Aynı antijenle tekrar karşılaşıldığında salınan mediyatörler, damar geçirgenliğini artırarak mukoza içinde ödeme yol açar. Bu durum; artan sekret, eozinofilik hücre artışı ve burun akıntısı ile klinik tabloyu tamamlar.
Alerjik ve Alerjik Olmayan Rinopatilerin Ayırımı
Alerjik nezleleri, alerjik olmayan (vazomotor, enfeksiyöz, psikosomatik vb.) türlerden ayırmak tedavinin başarısı için şarttır. Mevsime bağlı rinopatiler genellikle polen ve mantar sporları ile tetiklenirken, perenniale (devamlı) olanlarda teşhis daha güçtür.
Çevresel ve Psikolojik Faktörler
- Hava Kirliliği: Benzin, mazot ve yakıt gazlarının oluşturduğu kükürt dioksit ve azotoksit gibi maddeler, solunum yollarında aşırı irritasyona neden olur.
- Psikonöro Alerjiler: Stres hormonları ve vejetatif sinir sistemi dengesizlikleri, alerjik reaksiyonlara benzer şekilde damar aktif mediyatörlerin salınımını tetikler.
- Sistemik Hastalıklar: Diyabet, tiroid bozuklukları, menopoz ve hormonal dengesizlikler immün sistemi zayıflatarak kronik nezlelere zemin hazırlar.
Türkiye genelinde yapılan araştırmalar, mevsime bağlı şikayetlerin sanılanın aksine polenlerden ziyade sıklıkla dermatofagoidler (ev tozu akarları) kaynaklı olduğunu göstermektedir. Özellikle çocuklarda görülen devamlı nezlelerin temelinde Sekret IgA eksikliği yatmakta ve bu durum tedavi edilmediğinde spastik bronşit gibi ağır tablolara yol açabilmektedir.
