Yeme bozuklukları ve tedavisi
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Yeme Bozuklukları Nedir? Psikiyatrik Bir Hastalık mıdır?
Yeme bozuklukları; anoreksiya nervoza, bulimiya nervoza ve tıkınırcasına yeme bozukluğu gibi ciddi tabloları içeren bir psikiyatrik tanı grubudur. Bu hastalıklar temelde ruhsal kaynaklıdır. Bedensel belirtiler ön planda gibi görünse de, aslında derin psikolojik sorunlarla birlikte seyrederler.
Anoreksiya Nervoza: Belirtileri ve Davranış Biçimleri
Anoreksiya nervoza, zayıf bir bedene sahip olma arzusu, aşırı kilo alma korkusu, beden imgesinde bozulma ve adet kesilmesi ile karakterize bir hastalıktır. Hastalar kilo kaybetmek için şu yöntemlere başvurabilir:
- Yiyecek alımını ileri derecede kısıtlama,
- Yoğun ve ağır egzersiz yapma,
- Tıkınırcasına yeme atakları sonrası kusma,
- Laksatif (ishal yapıcı) veya diüretik (su atıcı) ilaç kullanımı.
Bu davranışlar sonucunda birey, sağlığını ciddi şekilde tehdit edecek düzeyde zayıflar.
Bulimiya Nervoza Nedir? Anoreksiyadan Farkları Nelerdir?
Bulimiya nervoza, aşırı yeme atakları ve bu atakları takip eden kusma eylemlerinin baskın olduğu bir tablodur. Hasta, anoreksiya nervozada olduğu gibi kalorilerden kurtulmaya çalışır; ancak bulimiya hastaları genellikle hafif kilolu veya normal beden ağırlığındadır.
Yeme Bozukluklarının Görülme Sıklığı ve Risk Grupları
İstatistiklere göre genç kızlarda anoreksiya nervoza binde bir, bulimiya nervoza ise yüzde bir oranında görülmektedir. Erkeklerde bu hastalıklar daha seyrektir; klinik vakalarda erkek/kadın oranı 1/10 olarak saptanmıştır.
Yeme Bozukluklarının Nedenleri ve Toplumsal Etkiler
Yeme bozukluklarının tek bir özgün nedeni bilinmemekle birlikte, ergenlik değişimleri ve bu sürece uyum sağlayamama önemli bir etkendir. Kadınlarda daha sık görülmesi, kadınlık psikolojisinin gelişimsel süreçlerine işaret eder. Günümüzde diyet yapma davranışı, bu bozuklukları tetikleyen en yaygın ortak uyarıcıdır.
Özellikle şu gruplarda risk daha yüksektir:
- Mankenler ve dansçılar,
- Balerinler ve sporcular,
- Jokeyler gibi rekabetçi meslek grupları.
Anoreksiya Nervoza Hastasının Tipik Özellikleri
Anoreksiya hastaları karbonhidrat ve yağlı gıdalardan tamamen kaçınır. Gıdalarla zihinsel olarak aşırı uğraşırlar; yemek tarifleri toplar veya başkalarına yemek yaparlar. Öz saygıları ve kontrol duyguları tamamen zayıflıklarına bağlıdır. Çoğu zaman zayıflıklarının hayati tehlike oluşturduğunun farkına varmazlar ve tedaviye karşı direnç gösterirler.
Yeme Bozukluklarının Fizyolojik ve Metabolik Zararları
Açlık ve çıkarma davranışları vücutta geri dönüşümlü veya kalıcı hasarlar bırakabilir. Başlıca komplikasyonlar şunlardır:
| Sistem | Karşılaşılan Tıbbi Sorunlar |
|---|---|
| Kalp ve Damar | Tansiyon düşüklüğü, ritm bozuklukları, kalp kası erimesi, ani kalp durması |
| Sindirim Sistemi | Yemek borusu hasarları, mide genişlemesi, kabızlık, diş çürümeleri |
| Hormonal Yapı | Adet düzensizliği veya adet kesilmesi (amenore) |
| İskelet Sistemi | Kemik erimesi (osteoporoz) ve kolay oluşan kırıklar |
| Diğer | Kansızlık, cilt kuruluğu, tüylenme, karaciğer yağlanması |
Bulimiya Nervoza Hastası Nasıl Fark Edilir?
Bulimiya genellikle uzun süreli diyet girişimlerinden sonra başlar. Tıkınma atakları genellikle gizli yapılır ve ardından suçluluk duygusu ile depresyon gelir. Hastaların el sırtında kusmaya bağlı yaralar (nedbeler) oluşabilir. Bu bireylerde dürtüsel davranışlar, madde/alkol kötüye kullanımı ve hırsızlık (gıda, giysi vb.) gibi sorunlar daha sık gözlemlenir.
Tanı ve Ayırıcı Tanı: Diğer Hastalıklarla Karıştırmayın
Kilo kaybı; depresyon, şizofreni, somatizasyon bozukluğu veya hipertiroidi gibi tıbbi hastalıklarla karıştırılmamalıdır. Anoreksiyayı ayıran temel fark, hastanın iştahı olsa bile bunu reddetmesi ve yoğun şişmanlama korkusu yaşamasıdır.
Tedavi Süreci ve İlaç Kullanımı
Yeme bozuklukları, psikiyatri uzmanı liderliğinde; dahiliye ve kadın-doğum gibi branşlarla iş birliği içinde tedavi edilmelidir.
- Psikoterapi: Tedavinin vazgeçilmez ve en önemli parçasıdır.
- Aile Katılımı: Ailenin sürece dahil edilmesi iyileşme hızını artırır.
- İlaç Tedavisi: Kesin bir ilaçla tedavi yöntemi yoktur; ancak yardımcı olarak bazı semptomları hafifletmek için psikiyatrlar tarafından reçete edilebilir.
Hastanede Yatarak Tedavi Ne Zaman Gereklidir?
Aşağıdaki durumlarda hastaneye yatış zorunludur:
- Çok hızlı ve aşırı kilo kaybı,
- Durdurulamayan kusmalar,
- Hayati tıbbi sorunların varlığı,
- Ayaktan tedavinin başarısız olması.
Önemli Not: Yeme bozuklukları, tüm psikiyatrik hastalıklar arasında en ölümcül olanlarıdır. Anoreksiya hastalarının yaklaşık %10'u hayatını kaybetmektedir. Bu nedenle, bir yakınınızda bu belirtileri fark ettiğinizde vakit kaybetmeden bir psikiyatri uzmanına başvurmasını sağlamalısınız.
