Yeme Bağımlılığı ve Tedavisi

Yeme Bağımlılığı Nedir?

Yeme bağımlılığı, bazı gıdaların beynin ödül yollarını diğer besinlere göre daha farklı ve yoğun bir şekilde uyarması sonucunda ortaya çıkan kronik bir durumdur. Bu süreç; bireyin yeme davranışı üzerindeki kontrolünü kaybetmesi, geri çekilme (yoksunluk) belirtileri yaşaması ve besin tüketimine karşı iradesinin zayıflaması ile karakterizedir (Kafes ve ark., 2018).

Yeme davranışı üzerindeki kontrolün yitirilmesiyle birlikte, bağımlılık oluşturan yiyecekler zaman içerisinde giderek artan miktarlarda tüketilmeye başlanır. Bu durum, madde bağımlılığı literatüründe yer alan "tolerans geliştirme" süreciyle büyük bir benzerlik göstermektedir. Aynı zamanda bu bireylerde, belirli gıdalara karşı yoğun bir aşerme (erken dönem arzulama) durumu gözlemlenmektedir.

Bilimsel çalışmalar; besin tüketimine ilişkin kontrol kaybı, tolerans geliştirme ve aşerme gibi unsurların genel bağımlılık tanı ölçütleri ile tam olarak örtüştüğünü ortaya koymaktadır (Öyekçin ve Devevi, 2012).

Yeme Bağımlılığı Belirtileri Nelerdir?

Yeme bağımlılığı yaşayan bireylerde fiziksel ve psikolojik olarak çeşitli semptomlar görülmektedir. Gunnars ve ark. (2014) tarafından belirtilen temel belirtiler şunlardır:

• Kontrolsüz Aşerme: Mide fiziksel olarak tıka basa dolu olsa dahi belirli yiyeceklere karşı durdurulamaz bir yeme isteği duyulması.
• Durdurulamayan Tüketim: Hedeflenen besinler tüketilmeye başlandığında kişinin kendisine engel olamaması ve planladığından çok daha fazlasını yemesi.
• Suçluluk Döngüsü: Sağlıksız besinleri tükettikten sonra yoğun suçluluk hissedilmesine rağmen, kısa süre içinde aynı davranışın tekrarlanması.
• Mazeret Üretme: Aşerilen besinlerin neden tüketilmesi gerektiğine dair zihinsel olarak sürekli bahaneler ve mazeretler geliştirilmesi.
• Başarısız Girişimler: Yeme miktarını azaltma veya tamamen durdurma konusundaki çabaların sürekli olarak başarısızlıkla sonuçlanması.
• Gizleme Davranışı: Yüksek kalorili veya sağlıksız yiyeceklerin tüketildiğinin sosyal çevreden ve aileden gizlenmesi.
• Fiziksel Zarara Rağmen Devam Etme: Beslenme alışkanlığının olumsuz fiziksel sonuçlar doğuracağı bilinmesine rağmen, tüketim davranışının kontrol edilememesi.

Yeme Bağımlılığı Tedavi Süreci

Yeme bağımlılığının iyileştirilmesinde, klasik bağımlılık tedavisi yöntemlerine benzer stratejik bir yol izlenmektedir. Tedavi sürecinin temel yapı taşları şu şekildedir:

1. Tetikleyicilerin Belirlenmesi: Yeme davranışını başlatan duygusal veya çevresel faktörlerin tespit edilmesi.
2. Motivasyon Yönetimi: Kişinin değişim sürecine olan bağlılığının artırılması ve motivasyonun korunması.
3. Dürtü Kontrolü: Yeme isteği geldiğinde bu dürtünün yönetilmesi ve kontrolün yeniden ele alınması.
4. Alternatif Davranış Geliştirme: Yeme eyleminin yerine konulabilecek sağlıklı alışkanlıkların inşa edilmesi.

Klinik Yaklaşımlar ve Farmakolojik Destek

Yeme bağımlılığı vakalarında, tabloya sıklıkla depresyon veya anksiyete gibi ikincil psikolojik durumlar eşlik edebilmektedir. Bu tür durumlarda, psikoterapinin yanı sıra uzman kontrolünde farmakolojik tedavi (ilaç tedavisi) yöntemlerinin de sürece dahil edilmesi gerekebilir.